افزایش هزینه‌های تولید و کاهش فعالیت تجار، فروش کشمش را برای باغداران تاکستان دشوار کرده است.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صبح قزوین»؛ کشمش یکی از محصولات مهم کشاورزی شهرستان تاکستان است که علاوه بر تأمین بخشی از درآمد باغداران، در اشتغال و فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با فرآوری، بسته‌بندی و صادرات نیز نقش دارد. با وجود این ظرفیت، فاصله میان هزینه‌های تولید و قیمت پیشنهادی برای خرید محصول، به یکی از مسائل مهم باغداران تبدیل شده است.
تولید کشمش به مجموعه‌ای از هزینه‌ها وابسته است؛ از نگهداری باغ و تأمین نهاده‌ها تا دستمزد کارگران، برداشت انگور، فرآوری و آماده‌سازی محصول برای عرضه. افزایش این هزینه‌ها در شرایطی که باغدار امکان تعیین قیمت فروش را به‌تنهایی ندارد، حاشیه سود او را کاهش می‌دهد و در برخی شرایط، درآمد حاصل از فروش محصول را با هزینه‌های انجام‌شده نامتناسب می‌کند.
در بررسی‌های میدانی هزینه تولید هر کیلوگرم این محصول را حدود ۹۰ هزار تومان برآورد شده است. این رقم، ضرورت بررسی دقیق هزینه‌های واقعی تولید و مقایسه آن با قیمت خرید محصول از باغدار را برجسته می‌کند.
ارقام متفاوتی از قیمت‌های پیشنهادی و نرخ‌های مطرح‌شده برای خرید محصول دیده می‌شود؛ از پیشنهادهایی در محدوده ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم تا نرخ‌های پایین‌تری که برخی باغداران از آن سخن گفته‌اند. همچنین در برخی گزارش‌ها، نرخ‌هایی برای انواع و درجه‌های مختلف کشمش اعلام شده است.
این ارقام را نمی‌توان بدون توجه به زمان اعلام، کیفیت محصول، نوع کشمش و شرایط خرید، مستقیماً با یکدیگر مقایسه کرد؛ اما اختلاف میان هزینه تولید اعلام‌شده و برخی قیمت‌های پیشنهادی، نشان می‌دهد که شفافیت در تعیین نرخ و مشخص شدن مبنای قیمت‌گذاری اهمیت زیادی دارد.
چرا باغدار قدرت چانه‌زنی محدودی دارد؟
یکی از مسائل مهم بازار کشمش، موقعیت باغدار در زمان فروش محصول است. کشاورز در طول سال هزینه‌های متعددی برای نگهداری باغ و تولید محصول پرداخت می‌کند و پس از برداشت نیز ممکن است برای تسویه بدهی‌ها و تأمین هزینه‌های جاری به نقدینگی فوری نیاز داشته باشد.
در چنین شرایطی، حتی اگر باغدار از پایین بودن قیمت فروش رضایت نداشته باشد، نیاز به دریافت پول می‌تواند قدرت چانه‌زنی او را کاهش دهد. در مقابل، خریدارانی که از نقدینگی، امکان نگهداری محصول و دسترسی به بازارهای فروش برخوردارند، ممکن است فرصت بیشتری برای انتخاب زمان مناسب معامله داشته باشند.
البته نقش واسطه‌ها را نمی‌توان در همه شرایط یکسان ارزیابی کرد؛ بخشی از فعالیت‌های مرتبط با خرید، جمع‌آوری، حمل‌ونقل و فروش محصول به امکانات و سرمایه نیاز دارد. مسئله اصلی زمانی شکل می‌گیرد که باغدار به دلیل نیاز مالی یا نبود گزینه‌های جایگزین، ناچار شود محصول خود را با قیمتی پایین‌تر از هزینه واقعی تولید بفروشد.
از این منظر، حمایت از باغدار تنها به اعلام یک نرخ محدود نمی‌شود. اگر قیمت حمایتی اعلام شود اما امکان خرید واقعی محصول، پرداخت به‌موقع پول و عرضه آن در بازار وجود نداشته باشد، تأثیر این تصمیم بر درآمد کشاورز محدود خواهد ماند.
عباس بیگدلی، نماینده مردم تاکستان در مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با خبرنگار صبح قزوین با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید و کاهش قیمت کشمش اظهار کرد: هزینه تولید هر کیلوگرم کشمش بر اساس برآوردهای مطرح‌شده حدود ۹۰ هزار تومان است و با توجه به این شرایط، قیمت خرید محصول از باغداران باید به‌گونه‌ای تعیین شود که هزینه‌های تولید و منافع کشاورزان را پوشش دهد.
وی با اشاره به فاصله قیمت محصول در مراحل مختلف عرضه افزود: یکی از مشکلات بازار کشمش، تناسب نداشتن قیمت خرید از باغدار با قیمت عرضه محصول در بازار است؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق هزینه‌های تولید، شرایط بازار داخلی و وضعیت صادرات را دوچندان می‌کند.
نماینده مردم تاکستان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای حمایت از کشاورزان تصریح کرد: در نشست‌های برگزارشده، موضوع اختلاف قیمت خرید محصول با هزینه‌های تولید و قیمت‌های بازار داخلی و جهانی مورد بررسی قرار گرفته است و پیگیری‌هایی برای برگزاری جلسه با وزیر جهاد کشاورزی، معاون رئیس‌جمهور و نمایندگان سازمان برنامه و بودجه با هدف تأمین اعتبار خرید محصول انجام می‌شود.
مصوبه خرید توافقی کشمش؛ تقسیم کار در استان
بیگدلی از تصویب ورود تعاون روستایی به خرید کشمش در آخرین جلسه شورای قیمت‌گذاری خبر داد و اظهار کرد: در جلسات متعددی که در تهران برای بررسی وضعیت بازار کشمش برگزار شد، در جلسه روز گذشته مصوب شد تعاون روستایی برای خرید محصول ورود کند و اعتبارات موردنیاز به این منظور تخصیص یابد.
وی افزود: مقرر شده است در استان، با حضور سازمان برنامه و بودجه، معاونت اقتصادی استانداری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی، تعاون روستایی و صندوق مربوطه، تقسیم کار لازم برای اجرای مصوبه و تعیین قیمت توافقی انجام شود.
بیگدلی تصریح کرد: قیمت توافقی باید متناسب با هزینه تمام‌شده تولید و شرایط بازار داخلی و خارجی تعیین شود تا خرید کشمش بر این اساس آغاز شود.
وی با اشاره به حضور خود به‌عنوان ناظر در شورای قیمت‌گذاری خاطرنشان کرد: این مصوبه با موافقت وزیر جهاد کشاورزی، معاونان و سایر دستگاه‌های مرتبط و با مشارکت بخش خصوصی دنبال می‌شود.
بیگدلی با تأکید بر ضرورت حمایت عملی از باغداران اظهار داشت: صندوق کشمش و ظرفیت‌های موجود در بخش تعاون باید به‌گونه‌ای تقویت شوند که بتوانند در زمان عرضه محصول وارد بازار شوند و با خرید مناسب، از وارد شدن فشار ناشی از افت قیمت به کشاورزان جلوگیری کنند. تحقق این هدف به تأمین منابع مالی و نقدینگی کافی برای خرید محصول نیاز دارد.
وضعیت صادرات کشمش
وی با اشاره به شرایط بازار صادراتی کشمش خاطرنشان کرد: کاهش فعالیت تجار و افت صادرات، بر وضعیت بازار این محصول تأثیر گذاشته است و برای حمایت از تولیدکنندگان باید موانع پیش‌روی صادرات بررسی و برای افزایش حضور کشمش تاکستان در بازارهای هدف برنامه‌ریزی شود.
صندوق کشمش؛ از ظرفیت موجود تا ضرورت تأمین منابع مالی
صندوق کشمش و ظرفیت‌های بخش تعاون از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند در ساماندهی بازار این محصول نقش داشته باشند. خرید محصول در زمان عرضه، تجمیع کشمش تولیدی، ایجاد امکان فروش در زمان مناسب‌تر و تقویت قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان، از جمله کارکردهایی است که برای چنین سازوکارهایی قابل تصور است.
صندوقی که قرار است در بازار مداخله کند، باید از سرمایه و نقدینگی کافی برخوردار باشد. خرید محصول از تعداد زیادی باغدار، به منابع مالی قابل توجهی نیاز دارد و نگهداری، بسته‌بندی و فروش آن نیز هزینه‌های جداگانه‌ای ایجاد می‌کند.
از سوی دیگر، اگر منابع صندوق محدود باشد یا پرداخت پول به تولیدکنندگان با تأخیر انجام شود، ممکن است باغدارانی که به درآمد فوری نیاز دارند، همچنان ناچار به فروش محصول در بازار آزاد باشند.
در نتیجه، حمایت مؤثر از صندوق کشمش باید با تأمین منابع مالی، تعیین شیوه روشن خرید، اعلام شرایط پذیرش محصول و ارائه گزارش شفاف از عملکرد همراه باشد. انتشار اطلاعات درباره میزان خرید و پرداخت‌ها نیز به باغداران کمک می‌کند تا بدانند برنامه حمایتی تا چه اندازه در عمل قابل دسترس است.
افت صادرات؛ حلقه‌ای اثرگذار در بازار کشمش
بازار کشمش تاکستان به تقاضای داخلی محدود نیست و صادرات یکی از مسیرهای مهم فروش این محصول به شمار می‌رود. از همین رو، کاهش فعالیت تجار یا افت صادرات می‌تواند بر میزان تقاضا و شرایط خرید در داخل کشور نیز تأثیر بگذارد.
بیگدلی با اشاره به وضعیت بازار صادراتی کشمش، از کاهش حجم صادرات نسبت به سال گذشته و کمتر شدن فعالیت تجار در این بازار سخن گفته است. این مورد، ضرورت بررسی وضعیت بازارهای هدف، موانع صادرات و عوامل کاهش فعالیت خریداران را برجسته می‌کند.
با این حال، برای تعیین دقیق میزان افت صادرات باید آمار رسمی صادرات در دوره‌های زمانی قابل مقایسه بررسی شود؛ زیرا تغییر در حجم صادرات ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند قیمت‌های جهانی، هزینه حمل‌ونقل، شرایط مبادلات تجاری، کیفیت محصول و میزان تقاضا در بازارهای مقصد قرار گیرد.
اگر صادرات کاهش یابد و هم‌زمان حجم قابل توجهی از محصول در داخل عرضه شود، فشار بر بازار داخلی افزایش پیدا می‌کند. در چنین وضعیتی، توان خریداران برای جذب محصول و نقدینگی موجود در بازار اهمیت بیشتری می‌یابد و ممکن است فروش محصول برای باغدار دشوارتر شود.
به همین دلیل، سیاست حمایتی در بازار کشمش باید علاوه بر خرید محصول از باغدار، به حفظ بازارهای صادراتی و رفع موانع فروش نیز توجه داشته باشد.
ارزش افزوده کشمش کجا ایجاد می‌شود؟
کشمش پس از تولید در باغ، مراحل مختلفی را طی می‌کند؛ از جمع‌آوری و فرآوری تا درجه‌بندی، بسته‌بندی، توزیع و صادرات. در هر یک از این مراحل، هزینه‌هایی به محصول اضافه می‌شود و امکان ایجاد ارزش افزوده وجود دارد.
با این حال، افزایش ارزش محصول در مراحل بعدی لزوماً به معنای افزایش درآمد باغدار نیست. اگر تولیدکننده محصول خود را در نخستین مرحله زنجیره با قیمت پایین بفروشد، ممکن است سهم محدودی از ارزش نهایی محصول به او برسد؛ در حالی که سود مراحل بعدی به عوامل دیگری مانند سرمایه، امکانات فرآوری، دسترسی به بازار و قدرت فروش وابسته است.
توسعه صنایع فرآوری و بسته‌بندی، ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و خریداران و تقویت تشکل‌های بازاریابی می‌تواند به بهبود جایگاه باغداران کمک کند. تجمیع محصول تولیدکنندگان نیز این امکان را فراهم می‌کند که فروش در حجم بالاتر و با شرایط تجاری مشخص‌تری انجام شود.
در این میان، تشکیل یا تقویت تشکل‌های تخصصی کشمش می‌تواند زمینه هماهنگی میان باغداران، واحدهای فرآوری، صادرکنندگان و نهادهای حمایتی را فراهم کند. چنین تشکل‌هایی، در صورت برخورداری از ساختار اجرایی و توان مالی مناسب، می‌توانند اطلاعات بازار را در اختیار تولیدکنندگان قرار دهند و برای عرضه محصول با کیفیت و قیمت رقابتی برنامه‌ریزی کنند.
البته تحقق این اهداف به زمان، سرمایه‌گذاری و سازوکار اجرایی نیاز دارد و نمی‌توان آن را جایگزینی فوری برای خرید محصول در فصل برداشت دانست.
فروش اینترنتی؛ فرصتی مکمل برای بازار کشمش
فروش اینترنتی نیز یکی از مسیرهایی است که می‌تواند به گسترش بازار محصولات کشاورزی کمک کند. بر اساس اظهارات پیشین مدیرکل پست استان قزوین، میزان فروش کشمش از طریق فروشگاه‌های اینترنتی از حدود دو تن به حدود ۱۰ تن در ماه افزایش یافته است.
این آمار، در صورت استمرار، نشان‌دهنده ظرفیت فروش برخط برای دسترسی به بخشی از مشتریان خارج از بازار سنتی است. با این حال، حجم فروش اینترنتی در مقایسه با نیاز بازار عمده‌فروشی و صادرات، محدود است و نمی‌تواند به‌تنهایی جایگزین مسیرهای اصلی عرضه شود.
برای بهره‌گیری بیشتر از این ظرفیت، تولیدکنندگان به بسته‌بندی مناسب، معرفی محصول، تضمین کیفیت، نظام ارسال قابل اتکا و دسترسی به بسترهای فروش نیاز دارند. همکاری میان باغداران، واحدهای بسته‌بندی و فروشگاه‌های اینترنتی نیز می‌تواند هزینه ورود تولیدکنندگان کوچک به این بازار را کاهش دهد.
بنابراین، فروش اینترنتی را باید یکی از مسیرهای مکمل توسعه بازار کشمش دانست؛ مسیری که در کنار صادرات، فروش عمده و صنایع فرآوری می‌تواند به تنوع‌بخشی به شیوه‌های عرضه محصول کمک کند.
ساماندهی بازار به چه اقداماتی نیاز دارد؟
بررسی وضعیت بازار کشمش تاکستان نشان می‌دهد که تعیین قیمت خرید، تأمین منابع مالی، حمایت از صادرات و تقویت زنجیره عرضه باید در ارتباط با یکدیگر دنبال شوند.
نخستین گام، محاسبه شفاف هزینه واقعی تولید بر اساس اطلاعات به‌روز و با در نظر گرفتن تفاوت کیفیت و نوع محصول است. قیمت‌گذاری بدون توجه به هزینه‌های واقعی باغداری، نمی‌تواند مبنای مناسبی برای حمایت از تولیدکننده باشد.
گام بعدی، مشخص شدن سازوکار خرید و منابع مالی آن است. باغدار باید بداند محصولش با چه شرایطی، از سوی کدام نهاد و در چه بازه زمانی خریداری می‌شود و وجه معامله چه زمانی به حساب او واریز خواهد شد. اعلام قیمت بدون تضمین امکان خرید، ممکن است انتظاراتی ایجاد کند که در عمل محقق نشود.
همچنین، گزارش‌دهی منظم درباره میزان خرید، منابع اختصاص‌یافته و وضعیت پرداخت‌ها می‌تواند به شفافیت برنامه حمایتی کمک کند. این اطلاعات به مسئولان و تولیدکنندگان امکان می‌دهد تا به‌جای اتکا به وعده‌ها و ارقام کلی، نتایج اجرای طرح را ارزیابی کنند.
در حوزه صادرات نیز لازم است موانع پیش‌روی صادرکنندگان شناسایی و برای حفظ بازارهای موجود و گسترش بازارهای هدف برنامه‌ریزی شود. توسعه فرآوری، بسته‌بندی و فروش مستقیم نیز می‌تواند در میان‌مدت به افزایش ارزش افزوده و تنوع‌بخشی به مسیرهای عرضه کمک کند.
مسئله کشمش تاکستان فراتر از یک نرخ است
بازار کشمش تاکستان با مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته روبه‌روست؛ هزینه‌های تولید، قدرت محدود چانه‌زنی برخی باغداران، نیاز به نقدینگی، توان خرید نهادهای حمایتی و وضعیت صادرات، همگی بر شرایط فروش محصول اثر می‌گذارند.
از این رو، ساماندهی بازار کشمش زمانی می‌تواند به بهبود پایدار وضعیت تولیدکنندگان منجر شود که قیمت‌گذاری، خرید واقعی، تأمین نقدینگی و توسعه بازارهای داخلی و خارجی در قالب برنامه‌ای هماهنگ دنبال شوند؛ برنامه‌ای که نتیجه آن نه فقط در نرخ‌های اعلام‌شده، بلکه در درآمد و امنیت اقتصادی باغداران تاکستان دیده شود.
انتهای پیام
