شهر تاریخی ماسوله با ارسال پرونده ثبت جهانی به یونسکو، وارد مرحله نهایی ارزیابی شد و مدیرکل میراثفرهنگی گیلان تأکید کرد که ثبت این اثر نباید به رکود اقتصاد محلی منجر شود.
به گزارش خبرگزاری فارس، شهر تاریخی ماسوله با معماری پلکانی و بافت منحصربهفرد خود در دامنههای البرز، یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی ایران است که پس از سالها انتظار، اکنون به مرحله نهایی ثبت جهانی نزدیک شده است.
با تکمیل و ارسال پرونده به یونسکو، مدیرکل میراثفرهنگی گیلان از برنامهریزی برای پیادهسازی مدیریت اقتصادی پویا و حفاظت پایدار خبر داده و تأکید کرده که ثبت جهانی نباید به رکود اقتصاد محلی منجر شود.
در تازهترین اقدام، تیم اقتصادی وزارت میراثفرهنگی به همراه مسئولان استانی از ماسوله بازدید کردند تا زمینههای سرمایهگذاری و مشارکت مردمی را برای موفقیت در ارزیابی نهایی فراهم آورند.
گامی بلند در مسیر ثبت جهانی ماسوله با ارسال پرونده به یونسکو
یوسف سلمان خواه، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گیلان در حاشیه بازدید از ماسوله، با اعلام خبر تکمیل و ارسال پرونده ثبت جهانی این شهر تاریخی به یونسکو، اظهار کرد که اکنون تمرکز اصلی بر پیادهسازی مدیریت اقتصادی پویا و ارتقای زیرساختهای گردشگری با رعایت اصل حفاظت پایدار کالبدی و حیات اجتماعی ماسوله معطوف شده است.
وی تأکید کرد که ماسوله در مرحله ارزیابی نهایی باید بهعنوان الگویی از «حفاظت زنده» نمود عینی یابد و این رویکرد، محور اصلی برنامههای پیشرو خواهد بود.
سلمانخواه با بیان اینکه ثبت جهانی ماسوله نقطهعطفی در مسیر حفاظت از میراث فرهنگی ایران محسوب میشود، تصریح کرد که با ارسال موفق پرونده، اکنون وارد مرحلهای حساس و راهبردی شدهاند؛ مرحلهای که در آن باید با تقویت زیرساختهای مدیریتی و اقتصادی، آمادگی این شهر تاریخی را برای ارزیابیهای دقیق کارشناسان جهانی به بالاترین سطح ممکن برسانند.
پیشینه ثبت جهانی؛ از فهرست موقت تا تأخیرهای چندساله
ماسوله در ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ به شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد. با وجود گذشت نزدیک به دو دهه از این تاریخ، فرایند ثبت جهانی آن با فراز و نشیبهای متعددی همراه بوده است.
نبود هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و سیاسی استان، تمرکز صرف بر معماری (به جای توجه به ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی)، مشکلات زیرساختی مانند سیمهای کابلبرق و دفع آبهای سطحی، و همچنین بازدیدهای کارشناسی یونسکو که با اسکورت کامل انجام میشد، از جمله دلایل طولانیشدن این فرایند بوده است.
با این حال، در سالهای اخیر اقدامات مؤثری برای تسریع این فرایند انجام شده است که از جمله میتوان به تکمیل و ارسال پرونده ثبت جهانی به یونسکو در شهریورماه، بازدید کارشناس یونسکو از ماسوله، انجام کاوشهای باستانشناسی گسترده در منطقه کهنهماسوله (با قدمت تا ۴ هزار سال پیش) و اصلاح و ساماندهی کابلهای برق به نوع خودنگهدار اشاره کرد.
بافت شهری ماسوله حدود ۸۰۰ سال قدمت دارد و سکونتگاههای اولیه در منطقه کهنهماسوله به حدود ۴ هزار سال (و به گفته برخی باستانشناسان تا ۸ هزار سال) پیش میرسد.
بازدید میدانی تیم اقتصادی وزارتخانه از ماسوله
در تازهترین اقدام، یوسف سلمانخواه مدیرکل میراثفرهنگی گیلان به همراه علیاصغر شالبافیان رئیس مرکز سرمایهگذاری و امور اقتصادی وزارت میراثفرهنگی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری گیلان، فرماندار فومن، شهردار ماسوله و جمعی از مدیران شهرستان، از منطقه تاریخی ماسوله بازدید کردند.
این بازدید در حالی انجام شد که پرونده ثبت جهانی این شهر تاریخی به یونسکو ارسال شده و ماسوله وارد مرحله نهایی ارزیابی شده است.
تیم اقتصادی وزارتخانه در این بازدید از نزدیک با ظرفیتها و چالشهای سرمایهگذاری در بافت تاریخی ماسوله آشنا شدند.
بازدید از بازار تاریخی، بافت مسکونی و زیرساختهای موجود، بخشی از برنامه این تیم بود تا زمینههای مشارکت بخش خصوصی و ارائه مشوقهای اقتصادی برای احیا و نگهداری بناهای تاریخی بررسی شود.
شالبافیان در حاشیه این بازدید، با تأکید بر لزوم تدوین مدلهای سرمایهگذاری متناسب با بافت تاریخی، گفت که وزارت میراثفرهنگی از هرگونه سرمایهگذاری در چارچوب ضوابط حفاظتی و با هدف ارتقای کیفیت گردشگری و معیشت مردم محلی، حمایت خواهد کرد.
ثبت جهانی نباید به رکود اقتصاد محلی منجر شود
مدیرکل میراثفرهنگی گیلان با تأکید بر اینکه ثبت جهانی نباید به رکود اقتصاد محلی منجر شود، خاطرنشان کرد که حضور تیم اقتصادی وزارت میراثفرهنگی در ماسوله، نشاندهنده رویکرد تخصصی برای اقتصاد میراثمحور است.
وی افزود که ثبت جهانی نباید موجب رکود فعالیتهای اقتصادی مردم شود، بلکه باید راهکارهایی تدوین کرد که سرمایهگذاری در خدمت صیانت از ارزشهای جهانیِ اثر باشد.
سلمانخواه این حضور را فرصتی دانست تا سازوکارهای بهرهوری از فضاهای واجد ارزش را با رعایت ضوابط میراثی بهگونهای ساماندهی کنند که هم منافع جامعه محلی تأمین شود و هم اصالتهای تاریخی ماسوله صدمه نبیند.
به گفته وی، هدف این است که مردم ماسوله، خود بزرگترین پاسداران این میراث باشند و این مهم، تنها با بهبود معیشت و پیوند میان اقتصاد محلی و الزامات ثبت جهانی محقق میشود.
بازار تاریخی؛ قلب تپنده ماسوله و سند زنده سنتهای ایرانی
مدیرکل میراثفرهنگی گیلان در ادامه با اشاره به بازار تاریخی ماسوله و نقش بیبدیل آن در حفظ حیات اجتماعی شهر، تأکید کرد که بازار ماسوله بخشی از قلب تپنده شهر است.
وی گفت که در رویکرد جدید، به دنبال برندسازی صنایعدستی بومی و ایجاد زنجیره ارزش برای تولیدات ماسوله هستند تا با ارتقای کیفیت عرضه و ساماندهی فضاهای تجاری، الگویی موفق از گردشگری مسئولانه و اقتصاد پایدار را به ارزیابان یونسکو ارائه دهند.
به گفته سلمانخواه، این بازار باید بهعنوان سندی زنده از تداوم سنتهای ایرانی در کنار رونق اقتصادی معرفی شود تا پیوند میان هویت تاریخی و پویایی اقتصادی بهخوبی به نمایش درآید. وی همچنین یادآور شد که حفاظت از ماسوله نیازمند هزینههای مستمر است و برای تأمین این منابع، باید مدلهای سرمایهگذاری متناسب با بافت تاریخی تعریف شود.
مشارکت مردمی؛ کلید موفقیت در حفاظت پایدار
مدیرکل میراثفرهنگی گیلان با اشاره به برنامهریزی برای ارائه مشوقهای اقتصادی بهمنظور مشارکت بیشتر بخش خصوصی و ساکنان محلی در احیا و نگهداری بناها، گفت که هدف اصلی، تبدیل مردم ماسوله به بزرگترین پاسداران این میراث است.
وی تأکید کرد که این مهم، تنها با بهبود معیشت و پیوند میان اقتصاد محلی و الزامات ثبت جهانی محقق میشود.
سلمانخواه با تأکید بر نقش هماهنگی میان مدیریت کلان وزارتخانه و ظرفیتهای استانی، خاطرنشان کرد که ماسوله با ثبت جهانی، خود را بهعنوان میراث متعلق به تمام بشریت معرفی کرده است و حفظ این جایگاه، مسئولیتی خطیر و مشترک است که با نگاهی جامعنگر، رعایت استانداردهای جهانی و همافزایی دستگاههای اجرایی محقق خواهد شد.
مزایا، چالشها و راهکارهای پیشرو
کارشناسان حوزه میراثفرهنگی بر این باورند که ثبت جهانی ماسوله افزون بر اعتبار بینالمللی، مزایای متعددی از جمله تعهد مالی دولت میزبان برای حفاظت از اثر، امنیت بیشتر در شرایط بحران (زیرا حمله به محوطههای میراث جهانی جنایت جنگی محسوب میشود) و جذب گردشگران خارجی را به دنبال خواهد داشت.
با این حال، آنان تأکید دارند که موفقیت این فرایند، علاوه بر اقدامات دولتی، نیازمند مشارکت واقعی مردم و ایجاد انگیزههای اقتصادی برای آنان است.
به اعتقاد کارشناسان، اگر جامعه محلی منافع ملموسی از ثبت جهانی نبینند، نه تنها پاسدار میراث نخواهند بود، بلکه ممکن است به تخریب آن نیز تمایل پیدا کنند و آنان همچنین به چالشهایی مانند زوال فرهنگ میزبانی، نبود گردشگر خارجی و تضاد منافع میان حفاظت و توسعه اقتصادی اشاره دارند و معتقدند که با آموزش و فرهنگسازی و همچنین هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، میتوان این موانع را مدیریت کرد.
در عین حال، کارشناسان بر لزوم تقویت زیرساختهای گردشگری متناسب با استانداردهای جهانی و در عین حال متناسب با بافت تاریخی تأکید دارند. به باور آنان، برندسازی صنایعدستی بومی و ایجاد زنجیره ارزش برای تولیدات ماسوله، میتواند این شهر را به یک الگوی موفق از گردشگری مسئولانه و اقتصاد پایدار تبدیل کند.
آنان همچنین بر این نکته تأکید دارند که بزرگترین پاسداران میراث فرهنگی، خود مردم هستند و با ارائه مشوقهای اقتصادی، میتوان آنان را به مشارکت در احیا و نگهداری بناها ترغیب کرد.
ماسوله در حساسترین مرحله ثبت جهانی
ماسوله با ارسال پرونده به یونسکو، وارد حساسترین مرحله از فرایند ثبت جهانی شده است. آنچه در این مقطع تعیینکننده خواهد بود، نه فقط کیفیت معماری و بافت تاریخی، بلکه توانایی ایران در ارائه الگویی موفق از «حفاظت زنده» است؛ الگویی که در آن اقتصاد محلی، مشارکت مردمی و حفاظت از ارزشهای جهانی در کنار یکدیگر معنا پیدا کنند.
مدیرکل میراثفرهنگی گیلان با درک این مسئله، بر ضرورت برندسازی صنایعدستی بومی، ایجاد زنجیره ارزش، ارائه مشوقهای اقتصادی و پیوند میان معیشت مردم و الزامات ثبت جهانی تأکید کرده است.
با این حال، چالشهایی مانند تضاد منافع، ضعف هماهنگی دستگاهها و نبود گردشگر خارجی، همچنان موانعی جدی پیشروست که نیازمند عزم ملی و همافزایی همه نهادهای اجرایی، علمی و مردمی است.
با توجه به اینکه مرحله ارزیابی نهایی یونسکو حساسیت ویژهای دارد، باید منتظر ماند و دید که آیا اقدامات انجامشده و برنامههای پیشرو، ماسوله را به جایگاه شایسته خود در میان میراث جهانی خواهد رساند یا این شهر تاریخی همچنان در انتظار به ثمر نشستن سالها تلاش، باقی خواهد ماند.
انتهای پیام
