علیرضا شیری، روانشناس، در گفتوگو با انصاف نیوز به بررسی واکنشهای طنزآمیز کاربران شبکههای اجتماعی به محتوای تبلیغاتی شرکتهای تجاری و پیوند آن با مسائل سیاسی و اجتماعی پرداخت و گفت: طنز در بسیاری از مواقع راهی برای بیان غیرمستقیم خشم و هیجانهای فروخورده جامعه است.
این روان شناس گفت: شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم کردهاند که هر موضوعی، حتی یک محتوای تبلیغاتی، به نقطه شروع گفتوگویی درباره موضوعی کاملاً متفاوت تبدیل شود. کاربران گاهی از یک سوژه عبور میکنند و آن را به بستری برای بیان دغدغهها، نارضایتیها و احساسات اجتماعی خود تبدیل میکنند؛ پدیدهای که البته منحصر به ایران نیست و در جوامع مختلف نیز نمونههایی از آن دیده میشود.
این روانشناس بخش مهمی از این رفتار را به پالایش خشم مرتبط دانست و گفت: وقتی امکان بیان مستقیم برخی احساسات و اعتراضها محدود باشد، جامعه راههای دیگری برای بروز آنها پیدا میکند و طنز یکی از مهمترین این مسیرهاست. شوخی و کنایه در چنین شرایطی فقط برای خنداندن نیست؛ گاهی زبان دیگری برای گفتن حرفهایی است که در قالب جدی و مستقیم دشوارتر بیان میشوند.
او با اشاره به سابقه طنز در فرهنگ ایران گفت: استفاده از شوخی برای نقد اجتماعی و سیاسی سابقهای طولانی دارد. از «توفیق» و «گلآقا» تا چهرههایی مانند بهلول و ملانصرالدین، طنز در فرهنگ ایرانی بارها به ابزاری برای بیان نقد و فاصله گرفتن از زبان رسمی تبدیل شده است.
شیری ادامه داد که در فضای سیاسی، هرچه فاصله میان قدرت و امکان نقد مستقیم بیشتر شود، زبانهای غیرمستقیم نیز اهمیت بیشتری پیدا میکنند. در چنین شرایطی، طنز میتواند به یک سوپاپ تبدیل شود؛ مجرایی که از طریق آن بخشی از خشم و فشار روانی جامعه امکان بروز پیدا میکند.
او همچنین ادامه داد تجربههای جمعی دشوار سالهای اخیر، از فشارهای اقتصادی و اجتماعی گرفته تا بحرانها و تنشهای مختلف، بر وضعیت روانی جامعه اثر گذاشتهاند. انسان و جامعه در مواجهه با فشار و بحران تنها یک واکنش ندارند؛ گاهی این فشارها به هنر، ادبیات، تئاتر، خلاقیت و طنز تبدیل میشوند.
این روانشناس تأکید کرد که اگر هیجانهای انباشته راهی برای بروز پیدا نکنند، ممکن است شکلهای مخربتری به خود بگیرند. از این منظر، طنز صرفاً یک واکنش سرگرمکننده نیست، بلکه میتواند بخشی از سازوکار جامعه برای تحمل فشار و تبدیل خشم به چیزی قابل بیان باشد.
شیری در پایان گفت: جامعه ایرانی بسیاری از مسائل خود را الزاماً از مسیر گفتوگوی مستقیم حل یا بیان نمیکند و بخشی از این مسائل در قالب کنایه، طنز، هنر و حتی مشاجره خود را نشان میدهند؛ زبانی که شاید در ظاهر با خنده همراه باشد، اما در پس آن میتوان نشانههایی از یک جامعه تحت فشار را دید.
انتهای پیام
