چت جی پی تی ایرانی؛ از استقلال و آزادی در شعار تا استقلال فناورانه و اقتدار دیجیتال در عمل

سودابه رادفرد -دکتری تخصصی از دانشگاه تهران

عصاره تمام برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات سالیان اخیر در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در یک قاب تجلی یافت: استقلال ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور از اینترنت بین الملل. در حالی که بدخواهان به دنبال فلج کردن شریان‌های حیاتی کشور بودند، جوانان فنی و متخصصان ما در زیست‌بوم ICT، «استقلال فناورانه» را از یک شعار روی کاغذ به یک واقعیت ملموس در زندگی مردم تبدیل کردند.

جامعه شاهد بود که شبکه ملی اطلاعات چگونه با صلابت، بار تمام نیازهای کشور را به دوش کشید؛ خدمات بانکی بدون ثانیه‌ای وقفه تداوم یافت، پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی و سامانه‌های داخلی با تکیه بر زیرساخت‌های بومی به سرویس‌دهی به افراد، کالاها و ترانزیت ادامه دادند و حتی در لبه تکنولوژی جهانی، مدل‌های زبانی بومی (LLM) و پردازش زبان طبیعی (NLP) در رقابتی تنگاتنگ با نمونه‌هایی چون ChatGPT، نیازهای پردازشی و هوشمند کاربران ایرانی را مرتفع ساختند. این یعنی بخش IT، از حوزه‌ هایی بود که به جای شعارهای مرسوم پدافند غیرعامل، آن را سال‌ها قبل در سکوت و تخصص اجرا کرد و برای روزهای جنگ زیرساختی، ۱۰۰ درصد آماده بود و پدافند غیرعامل واقعی را آنچنان به نمایش گذاشتند که حتی پیرمردی در دوردست نیز که گوشی موبایل هوشمند در دست داشت، متوجه آن شد.

هرچند در ادبیات استراتژیک معاصر، «پدافند غیرعامل» اغلب در راهروهای همایش و لابلای سطور بخشنامه‌ها، به مفاهیمی انتزاعی و شعارزده تقلیل می‌یابد. اما آنچه در روزهای اخیر و در میانه قطع کامل دسترسی به شبکه جهانی رخ داد، فراتر از یک رزمایش اداری، یک «نقطه عطف تکنولوژیک» بود که جوهره واقعی تاب‌آوری ملی را به نمایش گذاشت.واقعیت این است که حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، شاید تنها بخشی بود که سال‌ها پیش از آنکه واژه پدافند غیرعامل به ترجیع‌بند سخنرانی‌ها تبدیل شود، آستین همت را برای اجرای عملیاتی آن بالا زد. در حالی که بسیاری از حوزه‌ها درگیر بروکراسی‌های فرسایشی بودند، مسئولین و متخصصان جوان ما در لایه‌های زیرین شبکه ملی اطلاعات، معماری نوینی را بنا کردند که برخلاف تصورات بدبینانه، نه یک حصار، بلکه یک «سپر دفاعی هوشمند» بود.

با این همه اگرچه در لایه سرویس، اپلیکیشن و هوش مصنوعی به خودکفایی رسیده‌ایم، اما دژ استقلال دیجیتال ما زمانی نفوذناپذیر خواهد شد که زنجیره ارزش را در لایه «سخت‌افزار» نیز تکمیل کنیم و در ساخت «سرورهای سازمانی پیشرفته»، «سوئیچ‌ها و روترهای لایه هسته شبکه» و به ویژه «چیپ‌ست‌ها و نیمه‌هادی‌ها» و سخت افزارهای راهبردی کاملا خودکفا شویم.

این جهش، اثبات کرد که ما در حوزه هوش مصنوعی، دیگر صرفاً مصرف‌کننده پروتکل‌های غربی نیستیم، بلکه صاحب سبک و زیرساختیم.این پیروزی فنی، حاصل ساعت‌ها کدنویسی در شرایط دشوار، بهینه‌سازی دیتاسنترهای ملی و مهندسی معکوس فرآیندهایی بود که برای روزهای جنگ—نه لزوماً جنگ سخت، بلکه جنگِ زیرساختی—طراحی شده بودند. بخش ICT نشان داد که با «جوان‌گرایی تخصص‌محور» و عبور از کلیشه‌های مدیریتی، می‌توان به درجه‌ای از آمادگی رسید که حتی در صورت انقطاع کامل پیوندهای بین‌المللی، موتور محرک اقتصاد و خدمات دولتی با قدرت به پیش برود.

فارغ از هر رویافروشی و بزرگنمایی، امروز در نقطه‌ای ایستاده‌ایم که «استقلال دیجیتال» دیگر یک آرزو نیست، بلکه یک واقعیت ملموس است. آنچه جوانان فنی ما در این مقطع انجام دادند، مصداق بارز وطن‌پرستی مدرن بود؛ صیانت از آرامش جامعه با استفاده از سلاح دانش و تکنولوژی.

انتهای پیام