اعتبار سوخته دانشگاه
نگین شریفی در پیام ما نوشت: در زمان خاموشی اینترنت تنها دانشجویان نیستند که آسیب میبینند. استادان دانشگاه نیز با دانشجویان در یک قایق نشستهاند. استادانی که هم نگران عقب افتادن کار دانشجویان و روی زمین ماندن پروژههایشان هستند و هم اعتباری را که خود سالها در کارهای بینالمللی جمع کردهاند، در معرض خطر میبینند. همه کارهای پژوهشی و همکاریهای بینالمللی در این مدت، درست مانند اینترنت خاموش شدهاند. شاید با برگشت اینترنت بتوان بخشی از کارهای عقبافتاده را جبران کرد، اما بنا به گفته استادان دانشگاه شاید هیچوقت نتوان اعتماد ازدسترفته به توان پژوهشی ایران را به حالت قبل بازگرداند.
شب ۱۸ دی بود که ایران در تاریکی دیجیتال فرو رفت و از آن زمان بهبعد تمام کارهای پژوهشی دانشجویان و استادان دانشگاه مختل شده است؛ زیرا نه میتوانند به سایتهای بینالمللی وصل شوند و نه سایتهای داخلی توان پاسخگویی به نیاز آنان را دارد. در این بحبوحه، جهان علمی بهخاطر ما تعطیل نشده، اما ارتباطات پژوهشی ایران با آنها قطع شده است. همین امر باعث میشود ایران از حرکت در عرصه علمی بازماند و نتواند پابهپای تحولات جهانی پیش برود.
قطعی اینترنت تهدیدکننده جایگاه علمی ایران
«حسین مرادی»، دانشیار رشته علوم و مهندسی محیطزیست دانشگاه تهران، معتقد است با قطعی اینترنت و ادامه این وضع، ایران بهراحتی در ردهبندی علمی جهانی عقب میافتد. او دراینباره به «پیام ما» میگوید: «همین الان هم وضعیت دانشگاهها و پژوهش بهدلیل وضعیت اقتصادی دانشگاهها خوب نیست، یعنی حتی زمانی که اینترنت وصل بود، مشکلات اقتصادی وجود داشت. اما در حال حاضر با قطعی اینترنت و همافزایی آن با مسائل مالی، این مشکلات بهراحتی ما را عقب میاندازد.»
او تأکید میکند برای همکاری با دنیا باید شرایط کشور دارای ثبات باشد، وگرنه همکاران ایرانی از چرخه بینالمللی حذف میشوند. «این قضایا بسیاری از همکاریهای طولانیمدتی را که بین دانشگاههای داخلی و خارجی وجود داشت، از بین میبرد. مثلاً برنامهای برای مدتی در جریان بوده است، اما هنگام کار جمعبندی، جایی که پژوهش باید به پایان برسد، با شرایط بحرانی روبهرو شدهاند و نتوانستهاند کار را جمع کنند. این موضوع میتواند باعث شود قراردادهای بینالمللی دیگر تمدید نشود. اگر این اتفاقات بهطور مکرر رخ دهد، بهمرور همکاران خارجی خود را از دست میدهیم.»
مرادی باور دارد در دنیای علم و تحقیق مهمترین مسئله ثبات است، یعنی به همکاری باثبات و قابلاطمینان نیاز است که همیشه در دسترس باشد و کارش را بهدرستی و بهموقع انجام دهد. «همکار ایرانی بهخاطر قطعی اینترنت بسیاری از پژوهشها و کارهای آزمایشگاهیاش میماند یا نمیتواند نتایج را آنالیز کند و بفرستد. درنهایت، آن مقاله به نتیجه نمیرسد؛ به همین دلیل فرد ایرانی بهراحتی جایگزین میشود.»
او توضیح میدهد این بیثباتی و قطع اینترنت ممکن است بلافاصله موجب قطع همکاری نشود. «درواقع، این وقایع با یک تأخیر اتفاق میافتد؛ یعنی دو سال دیگر، پنج سال دیگر میبینیم بسیاری از همکاریها از دست رفته است.» وقتی این ارتباطات قطع شود، پیدا کردن همکار جدید کار آسانی نیست. «پژوهشگر ایرانی باید یکیدو سال وقت بگذارد تا همکار جدیدی پیدا کند، بعد دو سه سال طول میکشد قراردادی بسته شود و در این زمان خیلی چیزها از دست میرود. این شبیه بازار نیست که بگوییم امروز ضرر کردیم و بعد میتوانیم آن را جبران کنیم. بسیاری از این اتفاقات با تأخیر ادامه مییابد و درنهایت منجر به تضعیف دانشگاه و جایگاه علمی کشور میشود.»
«علی مریدی»، دانشیار دانشگاه شهیدبهشتی، هم میگوید ارتباطات آنها با خارج از کشور و پژوهشگران بینالمللی قطع شده و برقراری ارتباط دوباره و کسب اعتماد آنها کار آسانی نیست. او به «پیام ما» میگوید: «این ارتباطات و ظرفیتسازیها کار یکیدو روز نیست و زمانبر است. این امر باعث میشود در پژوهشهای خارجی دیگر به ما اعتماد نکنند و ارتباطی که ساخته شده بود، دوباره بهسختی بازسازی شود.»
«ابراهیم آزادگان»، دانشیار گروه فلسفه علم دانشگاه شریف، نیز مانند دو استاد دیگر در گفتوگو با «پیام ما» بر بیاعتمادی به پژوهشگران ایرانی، بهدلیل قطعی اینترنت، تأکید میکند. «اگر اجازه میدادند حداقل ارتباط ایمیلی با خارج از کشور برقرار باشد، بهتر از آن بود که تمام دسترسیها قطع شود. این اتفاق باعث شد روابط بینالمللی بین دانشگاهها ضربه بدی بخورد.»
«شاهین آخوندزاده»، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، هم در یازدهم بهمن، در محل ستاد وزارت بهداشت، از اهمیت جذب دانشجویان خارجی و توسعه همکاری بینالمللی میگوید. دو فاکتوری که با قطعیهای اینترنت در حال ازدسترفتناند: «کاهش تعاملات بینالمللی و افت جذب دانشجوی خارجی، بهطور مستقیم بر رتبه دانشگاهها اثر منفی میگذارد. امسال در دو مقطع، قطعی اینترنت دانشجویان خارجی را از دست دادیم که این موضوع بهطور طبیعی در رتبهبندیهای بینالمللی بازتاب منفی دارد. بااینحال، جذابیت آموزش پزشکی در ایران همچنان بالاست. ظرفیت جذب دانشجوی خارجی در حوزه علومپزشکی کاملاً وجود دارد، مشروط بر آنکه شرایط لازم فراهم شود.»
تمامی پژوهشها در حالت تعلیقاند
مرادی از توقف تمام کارهای پژوهشی از زمان قطعی اینترنت میگوید: «زیرا جستوجوی بینالمللی قطع بود و جستوجوی داخلی هم اصلاً جوابگوی نیاز دانشجو نیست. بسیاری از نرمافزارها در بستر وب و هوش مصنوعی که از ابزارهای تحقیق هستند هم از کار افتادهاند. وقتی اینترنت ضعیف میشود، خودش مشکلساز است؛ چه برسد به قطعی کامل آن.»
او درباره قطعی ارتباط خودش و دانشجویان با همکاران خارجی میگوید: «دانشجویان ارتباط خود با استادان خارج از کشور را از دست دادهاند. دیگر نمیتوانیم به ژورنالهای خارجی مقاله بفرستیم؛ زیرا بهعنوان مثال مقاله اصلاحات میخورد و مجله تا دو هفته برای اصلاح مهلت داده است، اما آخرین مهلت آن به قطعی اینترنت خورده است.»
او از دانشجویی میگوید که برای موقعیت دکتری در ۱۲ ژانویه مصاحبه داشته، اما با خاموشی دیجیتال روبهرو شده و مصاحبهاش فقط بهخاطر اطلاع دانشگاه خارجی از اوضاع ایران پابرجا مانده است. «بعد از آنکه تلفنها وصل شد، آن دانشجو با دانشگاه مقصد تماس گرفت و مصاحبه کرد. اینگونه مثالها بسیار است.»
استاد دانشگاه شریف نیز درباره شرایط استادان و دانشجویان در این دوران میگوید: «داوری چندین مقاله خارجی در دستم بود که باید آن را در مهلت مقرری ارسال میکردم، اما با قطع اینترنت، با آنکه داوری را انجام داده بودم، امکان ارسال آنها را پیدا نکردم. همینطور کارهای پژوهشی بهطور کلی تعطیل شده بود.»
بنا به گفته او، دوره قطع اینترنت همزمان شده بود با بازه تحویل پروپوزال دانشجویان کارشناسی ارشد. «تقریباً همه آنها به مشکل خوردند؛ چون در زمان تهیه پروپوزال و امور پژوهشی به مقالات بینالمللی که در سایتهای خارجی بارگذاری شده، نیاز است. همچنین، دانشجویان نیازمند دسترسی به منابع متنوعاند که در این زمان عملاً غیرممکن شده بود.»
همچنین، بنا به گفته دانشیار دانشگاه شهیدبهشتی، زمان اوج مشغولیت استادان در ماههای دی و بهمن است؛ چون این فصلها، فصل بررسی و نمرهدهی و تحویل پروژههای دانشجویان است. اما دانشجویان در این مدت نتوانستند هیچکاری انجام دهند و یک ماه به آنها فرصت داده شد تا کارهایشان را جمعوجور کنند. او همچنین از اوضاع پژوهشی هنگام قطع دسترسی به مراجع بینالمللی میگوید: «زمان قطع اینترنت، تمام دسترسیهای ما به خارج از کشور قطع میشود و نمیتوانیم داوری و نتایج بسیاری از مقالاتی که ارسال کردهایم را ببینیم. دسترسی نداشتن به مراجع بینالمللی، به ضرر اساتید تمام میشود.»
اگر همچنان اینترنت قطع باشد، به ۲۰ سال پیش بازمیگردیم
مریدی باور دارد اگر این قطعی اینترنت به روالی عادی تبدیل شود، باید بخش بزرگی از حوزه پژوهشی را به فراموشی سپرد. «این امر، چیزی محال است. شاید بخشی از آن را بتوان به سیستم ۲۰ سال پیش برگرداند. البته اول باید ظرفیت آن ایجاد شود؛ زیرا دانشجوی امروز آن وضع را نمیشناسد و دوماً در بعضی بخشها اصلاً چنین کاری عملی نیست.»
او ادامه میدهد اگر این اتفاق بیفتد و ارتباط با خارج از کشور قطع شود، دیگر کسی نباید از اساتید و دانشجویان توقع مقاله پژوهشی داشته باشد و توضیح میدهد: «از یکطرف اینترنت قطع میشود و از طرف دیگر، ارزیابی دانشجو و اساتید را برپایه مقالات بینالمللیشان قرار دادهاند. محدودیتها را نمیبینند و معیارها را در حد معیارهای جهانی وضع میکنند.»
این خاموشیها برای دانشگاه هزینه دارد
دانشیار دانشگاه تهران معتقد است کار علمی بدون دسترسی به اینترنت محال است، اما نمیتوان که در دانشگاهها را بست؛ البته الان که مدام دانشگاه را تعطیل میکنند و انرژی و هزینه دولت را به هدر میدهند. «وقتی اینترنت در میانه کاری قطع میشود، اینگونه نیست که با وصل اینترنت، بتوان آن را مثل گذشته ادامه داد. بلکه کار دو سه ماه عقب میافتد و دانشجویی که میتوانست درسش را در چهار ترم تمام کند، یک ترم عقب میماند و به ترم پنج میکشد.»
او اشاره میکند این امر هزینههای پنهان برای دانشگاه، دولت و البته خانواده دانشجویان به وجود میآورد. «چیزی که در ابتدا بهنظر میرسد عقبافتادن چندهفتهای کارهاست، منجر به اتفاقات عجیب و غریبی میشود و هزینه دانشگاه را دو یا سه برابر میکند. همچنین، هزینه خانوادهها هم زیاد میشود. کسی که میتوانست زودتر فارغالتحصیل شود و بهدنبال کار برود، مجبور است یک ترم بیشتر بماند و وارد چرخه کاری نشود و هزینهاش هم بر دوش خانواده و هم دولت بیفتد.»
کاش دسترسی دانشگاه به سایتهای پژوهشی و ایمیل را باز میگذاشتند
دانشیار دانشگاه شهیدبهشتی معتقد است دسترسی به اینترنت بینالملل از مهمترین ارکان در حوزه علمی است. بهگفته او، در این اواخر دسترسی دانشگاهها به اینترنت بینالملل بهصورت محدود در دانشگاه برقرار شده است. «البته این برقراری ارتباط محدود هم یک ماهی طول کشید. اگر در این مواقع، حداقل این دسترسیهای محدود را باز بگذارند، برای سیستم آموزشی کشور بهتر است. وقتی در این سیستم وقفهای میافتد به این شکل نیست که بهمحض اتصال اینترنت، مجدد کارها به روال سابق برگردد. خود این شروع دوباره، فرایندی یکماهه است؛ تا دانشجویان به دانشگاه برگردند و به یاد بیاورید تا الان چه کردهاید. برای پذیرش مقالات علمی اگر بهموقع به مجلات پاسخ داده نشود، پژوهش و مقاله رد میشود؛ ما هنوز به روال عادی بازنگشتهایم.»
او این شرایط را تیغی دو لبه میداند که با امنیت کشور سروکار دارد و اگر راهکاری وجود دارد، باید در این زمانها دسترسی دانشگاهها را برقرار کرد، به بعضی افراد و مجموعهها دسترسی داد یا حداقل تعدادی از سایتها را باز گذاشت؛ چون تعداد سایتهای پژوهشی زیاد نیست. «بستن همهجانبه اینترنت خسارات زیادی وارد میکند. جنگ دوازدهروزه در ترم قبل و شرایط همین ترم، افت علمی قابلتوجهی هم برای اساتید و هم دانشجویان به وجود آورد. میتوان گفت از حولوحوش خردادماه تاکنون کار جدیای انجام ندادهایم.»
آزادگان هم از ارتباطات پژوهشی و بینالمللیای که در این دوران قطع شده بود، گلهمند است و انتظار حفظ حرمت دانشگاه را دارد. او میگوید: «حداقل توقع ما این بود که اگر برای موارد امنیتی اینترنت قطع یا ارتباطات محدود میشود، احترامی برای دانشگاهیها قائل باشند. انتظار ما این بود اینترنت داخلی دانشگاه یا اساتید باز باشد تا بتوانیم کارهای پژوهشی را پیش ببریم. این اتفاق بیاحترامی به ساحت علم و دانش بود.»
او به مسئولانی که خودشان مدارج علمی بالا دارند و میتوانند شرایط را درک کنند، میگوید: «کاش صدای ما را بشنوید و بدانید این کار ضربه خیلی بزرگی به هویت علمی و پژوهشی دانشگاه میزند. این قطعی اینترنت برای دانشگاه مانند آن است که شما غذای انسان را قطع کنی.
