محمد صرامی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «غربالگری سرطان روده بزرگ؛ چرا یک آزمایش ۵ دقیقهای میتواند معجزه کند؟» نوشت:
آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT/FIT)؛ سپر نادیده گرفتهشده در برابر دومین سرطان کشنده کشور
مقدمه: قاتلی که در سکوت راه میرود…
سرطان کولورکتال (روده بزرگ) دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در ایران و جهان است. تراژدی این بیماری نه در لاعلاج بودن آن، که در قابل پیشگیری بودن مطلق آن نهفته است. پولیپهای روده ۵ تا ۱۰ سال فرصت دارند تا به سرطان تبدیل شوند. در این بازه طلایی، یک آزمایش بسیار ساده، ارزان و غیرتهاجمی میتواند اولین نشانههای خاموش خونریزی را فاش کند: آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT).
متأسفانه علیرغم توصیههای اکید سازمان بهداشت جهانی (WHO) و انجمن سرطان آمریکا (ACS)، این آزمایش حیاتی در نظام مراقبتهای اولیه ایران مهجور مانده و بسیاری از بیماران زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری در مراحل ۳ یا ۴ و غیرقابل جراحی کامل است.
۱. علم پشت پرده: چرا خون در مدفوع مهم است؟
پولیپهای آدنوماتوز و تومورهای اولیه روده بزرگ عروق خونی بسیار ظریف و شکنندهای دارند. عبور مدفوع از روی این ضایعات باعث پارگی مویرگها و نشت مقادیر بسیار ناچیزی خون (میکروهموراژی) میشود که با چشم غیرمسلح قابل دیدن نیست. آزمایش FOBT دقیقاً برای شکار همین خونهای پنهان طراحی شده است.
۲. مقایسه دو روش FOBT و FIT (تکامل علمی)
روش سنتی (Guaiac FOBT): بر پایه واکنش شیمیایی با هِم خون است. این روش نیاز به محدودیت غذایی (نخوردن گوشت قرمز ۳ روز قبل) دارد و ممکن است تحت تأثیر خونریزی لثه یا هموروئید قرار گیرد.
· روش مدرن (FIT – Immunochemical): استاندارد طلایی فعلی غربالگری. این روش با استفاده از آنتیبادی مونوکلونال، منحصراً گلوبین انسانی را شناسایی میکند. از آنجا که گلوبین در معده و روده کوچک هضم میشود، FIT فقط خونریزی روده بزرگ را نشان میدهد. نیازی به رژیم غذایی ندارد و حساسیت آن برای سرطان و پولیپهای پیشرفته به مراتب بالاتر است (۷۹٪ در برابر ۵۰٪).
۳. چرا پزشکان کمتر آن را تجویز میکنند؟ تحلیل سیستمی یک خطای استراتژیک
در نگاه اول، این پرسش مطرح میشود که چرا با وجود اثربخشی اثباتشده (کاهش ۳۳٪ مرگومیر بر اساس مطالعه معتبر Minnesota Colon Cancer Control Study)، این آزمایش در پروتکل روزانه ویزیتهای عمومی جایی ندارد؟
خطای شناختی رایج: بسیاری از همکاران پزشک تصور میکنند «اگر نتیجه مثبت شد، بیمار باید کولونوسکوپی شود، پس چرا از همان اول کولونوسکوپی ننویسیم؟» این استدلال علمی غلط است. ظرفیت کولونوسکوپی در کشور محدود است و انجام آن برای جمعیت ۵۰ میلیونی بالای ۵۰ سال نه ممکن است نه منطقی. FIT یک صافی (Filter) هوشمند است که تنها ۱۵-۲۰٪ افراد را برای کولونوسکوپی انتخاب میکند.
موانع اقتصادی ویزیت: در فشار تعرفههای ناکافی، پزشک ناچار است به جای مدیریت سلامت بلندمدت، به مدیریت شکایت لحظهای بیمار بپردازد. نوشتن یک نوار قلب یا سونوگرافی (که بیمار آن را ملموستر حس میکند) جایگزین نوشتن آزمایش مدفوع (که بیمار آن را چندشآور میداند) میشود.
۴. پروتکل پیشنهادی برای عموم مردم:
انجام این آزمایش نیاز به دستور پزشک ندارد و در تمام آزمایشگاههای معتبر قابل انجام است. چه کسانی باید انجام دهند؟ تمام افراد بالای ۴۵ سال (طبق دستورالعمل جدید ACS) سالانه یک بار. چه کسانی زودتر باید انجام دهند؟ افرادی با سابقه خانوادگی سرطان روده در بستگان درجه یک یا سابقه بیماری التهابی روده (IBD).
جمعبندی
آزمایش FIT یک فناوری کمهزینه با بازدهی فوقالعاده بالا در کاهش مرگ ناشی از سرطان است. نادیده گرفتن آن در سطح ملی به معنای تحمیل هزینههای کمرشکن جراحی و شیمیدرمانی به نظام سلامت در سالهای آتی است. از شهروندان خواسته میشود خودشان مطالبهگر این غربالگری باشند.
انتهای پیام
دست نویسنده درد نکند. در میان اقوام و دوستان چند نفر به همین دلیل (سرطان روده) از میان ما رفتند بعد رنج شیمی درمانی و دردهای دیوانه کننده اش . خدا نخواد برای احدی