فیروز نادری، یکی از دانشمندان و نخبگان ایرانی که برای به فعلیت درآوردن توانمندیهای خود از ایران مهاجرت کرده بود، در آمریکا درگذشت.
به گزارش مردم سالاری آنلاین ،مردم، او را به عنوان دانشمند ایرانی ناسا (ادارهٔ کل ملی هوانوردی و فضا) میشناختند اما سمت رسمی او مدیرکل اکتشافات منظومهٔ شمسی بود که البته سال ۲۰۱۶ بازنشسته شد. فروردین ۱۳۷۹ در شرایطی که چندین مأموریت متوالی سازمان فضایی ناسا در پرتاب فضاپیما به سوی مریخ با شکست مواجه شده بود، فیروز نادری به مدیریت برنامههای اکتشافات مریخ منصوب شد و توانست در طی ۴ سال، ۳ مأموریت مهم از جمله پرتاب ۲ کاوشگر مریخنورد «روح» و «فرصت» را با موفقیت به انجام رساند. بخش مهمی از شهرت او هم حاصل همین ماموریتهاست چراکه با مدیریت او اطلاعات زیادی از جمله امید بیشتر به وجود حیات در مریخ به بشر داده شد.
فیروز نادری هفته گذشته در شبکه اجتماعی فیسبوک با انتشار عکسی از خودش بر تخت بیمارستانی، نوشته بود که به علت افت ناگهانی ضربان قلب، از حال رفته و در پی برخورد سرش به دیوار و جابهجایی مهره گردن، نخاعش آسیب دیده است که این امر باعث شده، وی از گردن به پایین فلج شود. اما گویا خوابیدن روی تخت را برنتابید و زودتر از آنچه تصور میرفت، از دنیا رفت.
نادری پنجم فروردین ۱۳۲۵ در شهر شیراز به دنیا آمد. اصالتا از طایفه دره شوری یکی از طایفههای ایل قشقایی بود. وقتی ۴ ساله بود پدر و مادرش از هم جدا شدند و سرپرستی او به پدرش واگذار شد. سال ۱۳۳۷ در ۱۲ سالگی به همراه پدرش از شیراز به تهران نقل مکان کردند و در در ادامه در دبیرستان اندیشه مشغول به تحصیل شد. تحصیلات متوسطه خود را در ایران به اتمام رساند و پس از آن به ایالات متحدهٔ آمریکا مهاجرت کرد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی برق پی گرفت. دورهٔ کارشناسی خود را در دانشگاه ایالتی آیووا و کارشناسی ارشد و دکترای خود را در سالهای ۱۹۷۲ و ۱۹۷۶ در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی به اتمام رساند. نادری، پس از پایان تحصیل به ایران بازگشت و ضمن گذراندن خدمت سربازی، مدتی در مرکز سنجش از دور ایران فعالیت کرد اما پس از انقلاب اسلامی از ایران رفت و پس از مدتی در ناسا مشغول کار شد.
او در مدت همکاری خود با ناسا مشاغل فنی و مدیریتی متعددی را در زمینه ماهوارههای مخابراتی متحرک، رادارهای سنجش از دور، رصدخانههای تحقیقاتی اختر فیزیک، اکتشاف مریخ و سایر اجرام منظومه شمسی برعهده داشت. اگر بخواهیم مسئولیتهای نادری را جزئی تر بررسی کنیم باید بگوییم که نادری از سال ۱۹۹۶ مدیر برنامه منشأ حیات ناسا بود.
در سال ۱۹۷۶ به JPL پیوست و به عنوان مدیر آزمایشهای پروازی علوم فضا و مدیر طرح پراکندگی سنجی ناسا به کار پرداخت. علاوه بر اینها وی در مرکز مدیریت ناسا، سرپرستی برنامه فناوری ارتباطات پیشرفته ماهوارهای را بر عهده داشت و در JPL نیز مدیر برنامه ماهوارههای متحرک بود. وی از سال ۲۰۰۰ نیز مدیریت برنامه تازه تأسیس برنامه مریخ را بر عهده گرفت. وظیفه مرکز برنامه مریخ آن است که تمام تحقیقات مربوط به مریخ را هدایت و برنامهریزی کند. وی، در فروردین ماه ۱۳۷۹ به سمت مدیر پروژههای اکتشاف مریخ منصوب شد. در پی موفقیت کاوشگرهای مریخ، نادری به سمت معاون و مدیر ارشد برنامهریزی مرکز JPL (آزمایشگاه پیشرانش جت)، از مهمترین مراکز فضایی ناسا منصوب شد و در سمت جدید به عنوان مسئول طراحی برنامهها و راهبردهای مرکز، تجاربش در ماموریتهای مریخ را در مطالعه سایر بخشهای جهان از زمین تا کهکشانهای دور به کار بستهاست. وی همچنین مسئولیت طراحی چشمانداز راهبردی پنج تا ۲۰ ساله JPL را برعهده داشت. وی در سال ۲۰۱۱ به سمت مدیر پژوهشهای روباتیک منظومه خورشیدی منصوب شد.
فیروز نادری چندی پیش در گفتگویی با مجله دانستنیها گفته بود: «شاید یکی از دلایلی که مردم مرا میشناسند، از سال ۲۰۰۴ شروع شد. ما در آن سال پروژهای را انجام دادیم و توانستیم کاوشگری را سالم در سطح مریخ فرود آوریم. آن پروژه از چند جنبه برای من بسیار مهم بود. از جمله این که ناسا در سالهای قبل دو مرتبه شکست خورده بود؛ زیرا فضاپیماهایی را به مریخ فرستاده بودند و این عملیاتها موفق نبود و دیگر جایی برای شکستهای بیشتر باقی نمانده بود. اگر سومین ماموریت هم شکست میخورد، ناسا به شدت لطمه میدید. دیگر این که تازه بحران ۱۱ سپتامبر را پشت سر گذاشته بودیم و فشارهای زیادی روی ایرانی – آمریکاییها بود. در آن زمان این خبر هم منتشر شده بود که مدیر برنامه جدید ناسا، یک ایرانی – آمریکایی است و من حدس میزدم که اگر این برنامه با موفقیت به پایان برسد، به وجهه ما که در اینجا زندگی میکنیم، بسیار کمک میکند.
خوشبختانه آن ماموریت با موفقیت انجام شد و روز چهارم ژانویه ۲۰۰۴ که کاوشگر «اسپیریت» در سطح مریخ به سلامت نشست، همیشه برایم مهم و عزیز است.»
چه شد که بازنشسته شد؟
فیروز نادری، فوریه ۲۰۱۶ بعد از ۳۶ سال فعالیت در ناسا تصمیم گرفت بازنشسته شود و با نگارش نامه ای از همکارانش خداحافظی کرد. او در این نامه نوشت: «۳۶ سال قبل زمانی که به ناسا پیوستم فکر میکردم تا زمانی که شور و شوقم نسبت به کار باقی است اینجا میمانم و روزی که احساس کنم این اشتیاق در حال کمرنگ شدن است، اینجا را ترک خواهم کرد. اکنون بعد از گذشت ۳۶ سال نه تنها آن روز نیامده، بلکه هر آنچه باعث عشقم به کار در این مکان بود، بیشتر هم شده است. با وجود این فکر میکنم اکنون زمان مناسبی است که این مشعل را به فرد دیگری بدهم.» او چندی پیش در گفتگویی با مجله دانستنیها درباره دلیل بازنشستگی خود گفته بود: «یکی از دلایلی که باعث شد تصمیم بگیرم که بازنشسته شوم این است که خانه من نزدیک اقیانوس است و کارم در JPL حدود یک ساعت تا یک ساعت و نیم با خانه ام فاصله داشت. یعنی هر روز باید این مسیر را میرف۶تم و میآمدم. .ساعت پنج صبح، ساعتم زنگ میزد و مرا بیدار میکرد. بعد از این همه مدت به این نتیجه رسیدم که دیگ رباید استراحت کنم. یعنی علاقه ام به کار کمتر نشده بود اما توانایی این را که هر روز دو سه ساعت رانندگی کنم نداشتم. اکنون این بازنشستگی باعث شده است که دیگ راین اجبار وجود نداشته باشد که صبحها حتما سر ساعت مشخصی از خواب بیدار شوم. این بزرگ ترین تغییری است که در زندگی من بعد از بازنشستگی ایجاد شده است. اما هنوز، هم درس میدهم و هم سخنرانی میکنم و هم با جی پی ال و شرکتهای خصوصی در این زمینه همکاری دارم، هم با استارتا آپها یا سازمانهای نوپا همکاری میکنم و درباره استراتژی شان به آنها مشورت میدهم. بنابراین من امروز تنها یک شغل ثابت ندارم بلکه مجموعه ای از کارهای مختلف را انجام میدهم که البته همه ساعتهای روز مرا پر میکنند.
فعالیتهای دوره بازنشستگی من تنوع بسیار بیشتری نسبت به زمان شاغل بودنم دارد.»
نماینده اصغر فرهادی در اسکار
پس از انصراف اصغر فرهادی کارگردان فیلم فروشنده از حضور در مراسم اسکار ۲۰۱۷ که در اعتراض به فرمان اجرایی ۱۳۷۶۹ دونالد ترامپ رئیس جمهور وقت آمریکا مبنی بر جلوگیری از ورود شهروندان هفت کشور مسلمان از جمله ایران به خاک آمریکا صورت گرفت، او انوشه انصاری و فیروز نادری را بهعنوان نمایندگانش برای حضور در مراسم اُسکار معرفی کرد. در این مراسم، فیلم فروشنده توانست جایزهٔ اسکار بهترین فیلم خارجیزبان را بهدستآورد و در پی آن، انوشه انصاری و فیروز نادری، جایزهٔ اُسکار را به جانشینی از سوی اصغر فرهادی دریافت کردند. نادری در این باره گفته است: «آقای فرهادی پیشنهاد کرد که ما به عنوان نماینده ایشان روی سن برویم. شاید دلیلش این بود که ما هم در آمریکا افرادی شناخته شده هستیم و هم در ایران. آقای ترامپ قانونی درباره منع سفر شهروندان چند کشور از جمله ایران به آمریکا وضع کرده بود. شاید آقای فرهادی میخواست با این کارش بگوید افرادی که به آمریکا مهاجرت میکنند، افراد تاثیرگذاری برای جامعه آمریکا هستند. از طرف دیگر من در برنامه اسکار هم گفتم که ما نسبت به کره زمین، نظر و دیدگاه دیگری داریم. هنگامی که از فضا و بیرون از جو به زمین نگاه میکنیم، اتحاد زمین را میبینیم. وقتی از فضا به زمین نگاه میکنیم خط و مرزها و جنگها به چشم نمیآیند و تفاوتها دیده نمیشوند.»
او همچنین گفت: «من به انواع هنرها علاقه دارم. اصولا هنر مرزی نمیشناسد. من از فیلم «فروشنده» بسیار خوشم آمد. فیلم «جدایی نادر از سیمین» که جایزه اسکار را دریافت کرد، یکی از بهترین فیلمهایی است که دیده ام. خوشحالم که فروشنده برنده اسکار شد. در نظر داشته باشید که آقای فرهادی یکی از چهار کارگردانی است که چند بار برنده این جایزه شده است. کاری که آقای فرهادی میکند این است که لایههای ظریف و پنهان را نمایش میدهد. هنرمند باید نوری روی جامعه بیندازد. اگر جامعه ای نقصهایی دارد، این کار هنرمند است که در این زمینه روشنگری یا آنها را بازگو کند. من فکر میکنم مردم اینجا هم به اجتماعی بودن فیلمهای ایشان علاقه مند هستند و از این زاویه به فیلمهای او نگاه میکنند.»
مردی با افتخارات بیپایان
دستاوردهای دکتر فیروز نادری بسیار ارزشمند هستند و به همین دلیل بارها از او قدردانی شده است. در ادامه تنها چند نمونه از جوایز و مدالهایی را که به او اهدا کرده اند، با هم مرور میکنیم:
سال ۱۳۹۵: سیارک «ELI 1989» را به افتخار دکتر نادری، «Naderi 5515» نامیده اند.
سال ۱۳۹۳: جایزه «مهاجران بزرگ؛ افتخار آمریکا» از شرکت کارنگی نیویورک
سال ۱۳۸۹: جایزه «ویلیام راندولف لاولاک دوم» انجمن فضانوردی آمریکا (AAS)
سال ۱۳۸۶: جایزه انجمن مهندسان تئودورفون کارمان
سال ۱۳۸۴: مدال افتخار جزیره الیس
سال ۱۳۷۶: مدال تالار افتخارات فناوری فضایی
انتهای پیام
