دکتر عرفان میرزا زاده، پژوهشگر حقوق بین الملل در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «مهمترین تغییرات قواعد اصلاحشده دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی» نوشت:
خانم کلودیا سالومون (Claudia Salomon)، رئیس دیوان بینالمللی داوری اتاق بازرگانی بینالمللی، از جانب آن دیوان، مهمترین تغییرات قواعد اصلاحشده دیوان داوری (ICC Rules of Arbitration) را که از تاریخ ۱ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۱ خرداد ۱۴۰۵) لازمالاجرا شد، معرفی نموده است.
دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی، پرارجاعترین نهاد داوری در سطح جهان محسوب میشود. اصلاحات اخیر که با هدف افزایش کارآمدی، شفافیت و سهولت استفاده صورت پذیرفته، در ادامه بازنگری پیشین قواعد ـ که در ژانویه ۲۰۲۱ لازمالاجرا گردید ـ تدوین شده و بیانگر تحول مستمر رویههای داوری بینالمللی است.
این اصلاحات، حاصل مشورتهای گسترده با جامعه بین المللی داوری، از جمله کمیسیون داوری و شیوههای جایگزین حل اختلاف ICC (ICC Commission on Arbitration and ADR) و نیز شبکه کمیتههای ملی ICC بوده است تا اطمینان حاصل شود که داوری اتاق بازرگانی بین المللی همچنان پاسخگوی نیازهای شرکتها، دولتها، نهادهای دولتی و فعالان حوزه حلوفصل اختلافات در سراسر جهان باقی بماند. با توجه به اهداف مزبور، در این نوشتار مهمترین اصلاحات قواعد ۲۰۲۶، بهترتیب مندرج در متن قواعد، مورد بررسی قرار میگیرد.
۱- مکاتبات کتبی (Written Communications)
قواعد ۲۰۲۶، در راستای افزایش کارآمدی، پایداری و انطباق با تحولات فناورانه، مقرر میدارد که کلیه مکاتبات کتبی اصولاً باید از طریق وسایل الکترونیکی انجام شود؛ مگر آنکه یکی از طرفین، برای تحقق صحیح ابلاغ درخواست داوری (Request for Arbitration)، درخواست ورود شخص ثالث (Request for Joinder) یا پاسخهای مربوط، درخواست تأیید وصول یا ارسال نسخههای فیزیکی را مطرح نماید.
در راستای بهرهگیری از فناوری جهت ارتقای کارآمدی اجرایی و آیینی، رسیدگیهای دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی از بستر دیجیتال مدیریت پرونده موسوم به (ICC Case Connect) بهرهمند میباشند که با همکاری Opus 2 توسعه یافته است. در طول فرآیند داوری، طرفین و هیأت داوری به فضای اختصاصی و امنی برای مکاتبات و تبادل اسناد دسترسی خواهند داشت. هرچند استفاده از این بستر متمرکز توصیه شده است، اما میزان استفاده از آن به صلاحدید طرفین و هیأت داوری واگذار گردیده است.
۲- استقلال و بیطرفی داور (Arbitrator Independence and Impartiality)
قواعد ۲۰۲۶ همچنان استاندارد سنتی افشای اطلاعات در دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی را حفظ نموده، لیکن تصریح میکند که هرگونه تردید داور پیشنهادی نسبت به ضرورت افشا باید به نفع افشا تفسیر گردد (ماده ۱۲ بند ۲).
همچنین قواعد جدید تأکید مینماید که صرف افشای موضوعی خاص، بهتنهایی دلالت بر فقدان استقلال یا بیطرفی ندارد (ماده ۱۲ بند ۴).
این اصول که پیشتر صرفاً در «یادداشت راهنمای طرفین و هیأتهای داوری (Note to Parties and Arbitral Tribunals) درج شده بود، اکنون مستقیماً وارد متن قواعد گردیده تا افشای کامل و سریع اطلاعات تشویق شود.
اصلاحات مزبور ضمن شفافسازی حدود افشا، این اطمینان را برای داوران فراهم میسازد که افشا فینفسه به معنای پذیرش تعارض منافع تلقی نخواهد شد.
علاوه بر این، ماده ۱۲ بند ۵ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که طرفین باید فهرست اشخاص و نهادهایی را که معتقدند داوران باید در فرآیند افشا مدنظر قرار دهند، همراه با دلایل مربوط ارائه نمایند. با وجود مشارکت زودهنگام طرفین در فرآیند افشا، مسئولیت نهایی افشا همچنان بر عهده داور باقی خواهد ماند. در نهایت، ماده ۱۴ بند ۲ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که دبیرکل میتواند حتی در فقدان اعتراض نسبت به تأیید داور، موضوع را جهت اتخاذ تصمیم به دیوان داوری ارجاع دهد؛ امری که در واقع انعکاس رویه جاری دیوان است.
۳- محرمانگی (Confidentiality)
ماده ۱۲ بند ۸ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که داوران مکلفاند تمامی موضوعات مرتبط با داوری را محرمانه نگاه دارند؛ مگر آنکه:
• موضوع در حوزه عمومی قرار گرفته باشد؛
• طرفین برخلاف آن توافق کرده باشند؛
• قانون قابل اعمال افشا را الزام کرده باشد؛
• یا افشا برای حمایت از یک حق قانونی ضروری باشد.
تعهدات محرمانگی دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی و دبیرخانه آن بدون تغییر باقی مانده است.
طرفین همچنان اختیار دارند میزان محرمانگی داوری را، چه در زمان انعقاد موافقتنامه داوری و چه در جریان رسیدگی، تعیین نمایند. همچنین ماده ۲۳ بند ۳ قواعد ۲۰۲۶ که به هیأت داوری اختیار میدهد بنا به درخواست هر یک از طرفین، دستورات لازم را درباره محرمانگی رسیدگی یا سایر امور مرتبط صادر نماید و اقدامات لازم را برای حمایت از اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه اتخاذ کند، بدون تغییر باقی مانده است.
۴- هیأت داوری ناقص (Truncated Tribunal)
بر اساس ماده ۱۶ بند ۵ قواعد ۲۰۲۶، دیوان داوری اتاقبازرگانی بین المللی میتواند در صورتی که یکی از داوران پس از آخرین جلسه رسیدگی یا پس از تقدیم آخرین لوایح ماهوی فوت کند یا برکنار شود، بهجای جایگزینی داور، ادامه رسیدگی را با هیأت داوری ناقص تجویز نماید. در قواعد پیشین، این امکان صرفاً پس از ختم رسیدگی وجود داشت.
۵- قرارنامه داوری (Terms of Reference)
بر اساس قواعد ۲۰۲۶، تنظیم «قرارنامه داوری» دیگر مرحلهای الزامی در رسیدگیهای دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی محسوب نمیشود؛ هرچند هیأت داوری همچنان اختیار خواهد داشت در صورت اقتضا آن را بهعنوان ابزاری مفید برای مدیریت پرونده تنظیم نماید. این رویکرد مبتنی بر تجربه موفق مقررات رسیدگی سریع (Expedited Procedure Provisions) است که از سال ۲۰۱۷ اجرا شده و در آن، تنظیم قرارنامه داوری الزامی نبوده است.
تا کنون بیش از هزار پرونده تحت مقررات رسیدگی سریع اداره شده و تنها در تعداد محدودی از آنها، هیأت داوری اقدام به تنظیم قرارنامه داوری نموده است. در مقابل، جلسه مدیریت پرونده (Case Management Conference) که مطابق ماده ۲۴ قواعد ۲۰۲۶ همچنان الزامی است و باید ظرف ۳۰ روز از زمان تحویل پرونده به هیأت داوری برگزار شود، جایگاه برجستهتری یافته است. پس از برگزاری نخستین جلسه مدیریت پرونده، هیچیک از طرفین بدون اجازه هیأت داوری حق طرح ادعای جدید نخواهد داشت.
۶- شیوههای مدیریت پرونده (Case Management Techniques)
در داوری اتاق بازرگانی بین المللی، هیأت داوری و طرفین مکلفاند نهایت تلاش خود را برای رسیدگی سریع و مقرونبهصرفه، متناسب با پیچیدگی و ارزش اختلاف، بهکار گیرند. بهمنظور کمک به هیأت داوری در اداره مؤثر پرونده، دبیرخانه ICC راهنماهای بهروزشدهای درباره فنون مدیریت پرونده منتشر خواهد کرد. فهرست این فنون از متن قواعد حذف شده تا امکان بهروزرسانی آسانتر آنها متناسب با تحولات عملی فراهم گردد.
۷- رسیدگی زودهنگام (Early Determination)
ماده ۳۰ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که هر یک از طرفین میتواند از هیأت داوری درخواست نماید نسبت به ادعاها یا دفاعیاتی که آشکارا فاقد مبنا یا خارج از صلاحیت هیأت داوری است، تصمیم زودهنگام اتخاذ نماید. این سازوکار پیشتر در یادداشت راهنمای ICC پیشبینی شده بود و اکنون رسماً وارد متن قواعد شده است.
۸- مهلت صدور رأی نهایی (Time Limit for the Final Award)
ماده ۳۴ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که رئیس دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی مهلت صدور رأی نهایی را تعیین یا تمدید خواهد نمود؛ با لحاظ: الف) جدول زمانی رسیدگی؛ یا ب) درخواست مستدل هیأت داوری.
این حکم جایگزین مهلت سنتی ششماهه از تاریخ امضای آخرین نسخه قرارنامه داوری شده است.
۹- امضا و ابلاغ رأی (Signature and Notification of the Award)
ماده ۳۸ قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که هیأت داوری میتواند پس از مشورت با طرفین:
• رأی را بهصورت الکترونیکی امضا نماید؛
• نسخههای جداگانه رأی را امضا کند؛
• یا از دبیرخانه ICC بخواهد رأی را بهصورت کاغذی، الکترونیکی یا هر روش قانونی دیگر ابلاغ نماید.
۱۰- اصلاح رأی (Correction of the Award)
بر اساس ماده ۳۹ بند ۱ قواعد ۲۰۲۶، مهلت اصلاح رأی توسط هیأت داوری از ۳۰ روز به ۴۵ روز افزایش یافته است تا امکان اخذ نظر طرفین پیش از اصلاح رأی فراهم گردد.
۱۱-منشی هیأت داوری (Tribunal Secretary)
مطابق ماده ۴۴ قواعد ۲۰۲۶، هیأت داوری میتواند پس از مشورت با طرفین، منشی هیأت داوری تعیین نماید؛ مشروط بر آنکه اختیار تصمیمگیری به وی تفویض نگردد. قواعد جدید تصریح میکند که منشی هیأت داوری نیز باید همانند داوران واجد شرایط استقلال و بیطرفی باشد و پیش از انتصاب، بیانیه پذیرش، دسترسپذیری، بیطرفی و استقلال را امضا نماید.
۱۲- داوری اضطراری (Emergency Arbitration)
قواعد ۲۰۲۶ اصلاحاتی را برای افزایش کارآمدی رسیدگیهای داوری اضطراری پیشبینی کرده است.
بر اساس قواعد جدید، رسیدگی اضطراری میتواند علیه:
• اشخاص امضاکننده موافقتنامه داوری؛
• قائممقامهای آنان؛
• یا اشخاصی که رئیس دیوان احتمال دهد موافقتنامه داوری نسبت به آنان نیز قابلیت استناد دارد
آغاز شود.
همچنین قواعد جدید صدور دستور مقدماتی (Preliminary Order) را نیز بهرسمیت شناخته است؛ بهگونهای که در موارد فوری، داور اضطراری میتواند بدون اطلاع قبلی به طرف مقابل، دستور موقتی صادر نماید تا با اقداماتی نظیر انتقال اموال یا امحای ادله، هدف درخواست فوری از بین نرود.
۱۳- رسیدگی سریع (Expedited Procedure)
از زمان اجرای مقررات رسیدگی سریع در سال ۲۰۱۷، این سازوکار موجب افزایش کارآمدی رسیدگیهای ICC شده است.
بر اساس قواعد ۲۰۲۶، سقف مالی اعمال خودکار مقررات رسیدگی سریع برای موافقتنامههای داوری منعقده پس از ۱ ژوئن ۲۰۲۶ به چهار میلیون دلار افزایش یافته است و سایر ویژگیهای این فرآیند بدون تغییر باقی مانده است.
۱۴-داوری فوق سریع (Highly Expedited Arbitration)
قواعد ۲۰۲۶ سازوکار جدیدی تحت عنوان «داوری فوق سریع» را معرفی نموده است که بر اساس آن رأی نهایی ظرف سه ماه از تاریخ نخستین جلسه مدیریت پرونده صادر خواهد شد.
در این نوع رسیدگی:
• اصل بر داور واحد است؛
• رسیدگی ممکن است صرفاً بر اساس اسناد انجام شود؛
• درخواست ارائه اسناد ممکن است پذیرفته نشود؛
• و طرفین میتوانند درباره رأی غیرمستدل توافق نمایند.
۱۵- هزینهها و مخارج (Fees and Costs)
در قواعد ۲۰۲۶، جزئیات هزینهها و مخارج دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی در جدول هزینهها درج شده است.
همچنین دبیرکل ICC اختیار تعیین پیشپرداخت هزینهها و مدیریت امور مالی را برعهده خواهد داشت؛ هرچند تعیین حقالزحمه داوران و هزینههای اداری همچنان در صلاحیت دیوان ICC باقی میماند.
۱۶-ساختار اداره دیوان (Governance)
قواعد ۲۰۲۶ مقرر میدارد که دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی از رئیس، نواب رئیس و اعضای دیوان تشکیل میشود و دیگر اشارهای به «اعضای علیالبدل» ندارد. این اصلاح منعکسکننده رویه فعلی دیوان است که در آن اعضای علیالبدل عملاً همانند اعضای اصلی در فعالیتهای دیوان مشارکت دارند.
تأمین نیازها و انتظارات طرفین
خانم کلودیا سالومون اعلام میدارد که از آغاز تصدی ریاست دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی، تمرکز اصلی وی بر آن بوده است که تمامی ابعاد داوری اتاق بازرگانی بین المللی با رویکرد «مشتریمحور» اداره شود. قواعد ۲۰۲۶ نیز در همین چارچوب طراحی شده و هدف آن افزایش کارآمدی، شفافیت و سهولت استفاده، متناسب با نیازها و انتظارات روزافزون طرفین است.
این قواعد با اتکا به بیش از یک قرن تجربه اتاق بازرگانی بین المللی بهعنوان معتبرترین نهاد داوری جهان، ابزارهای پیشرفتهای برای حلوفصل اختلافات ـ اعم از کوچک و بزرگ ـ در تمامی بخشهای اقتصادی و برای شرکتها، دولتها و نهادهای دولتی سراسر جهان فراهم میسازد.
انتهای پیام
