احسان اشرفی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «ضرورت کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی در راستای کمک به بازسازی صنایع پتروشیمی» نوشت:
پس از جنگ رمضان و آسیب واردشده به تعدادی از مجتمعهای بزرگ پتروشیمی کشور، تولید مواد پلیمری و محصولات پلاستیکی با محدودیتهای قابل توجهی مواجه شده است. در پی این شرایط، دولت به منظور تأمین نیاز بازار داخلی، صادرات برخی محصولات پتروشیمی را محدود یا متوقف کرده است. با این وجود، کاهش ظرفیت تولید در واحدهای پتروشیمی موجب افزایش شدید قیمت مواد اولیه پلیمری و محصولات وابسته شده است.
بررسی بازار نشان میدهد قیمت بسیاری از کالاهای پلاستیکی طی ماههای اخیر رشد چشمگیری داشته است. به عنوان نمونه، یک بسته ۱۰۰ عددی دستکش لاتکس که پیش از جنگ با قیمتی در حدود ۴۰۰ هزار تومان عرضه میشد، اکنون به بیش از یک میلیون تومان رسیده است. همچنین قیمت انواع کیسههای فریزری و محصولات مشابه نیز در برخی موارد تا سه برابر افزایش یافته است.
در چنین شرایطی، یکی از راهکارهای مهم برای مدیریت منابع موجود و کاهش فشار بر زنجیره تأمین مواد پلیمری، اجرای سیاستهای مؤثر برای کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی یکبارمصرف و جایگزینی آنها با کیسههای پارچهای و چندبارمصرف است؛ موضوعی که تاکنون کمتر مورد توجه دولت، رسانهها، صداوسیما، شهرداریها و حتی عموم مردم قرار گرفته است.
این در حالی است که طی دو دهه گذشته بسیاری از کشورهای جهان، ابتدا با هدف حفاظت از محیط زیست و سپس برای کاهش هزینههای مدیریت پسماند و مصرف مواد اولیه، برنامههای گستردهای برای محدود کردن مصرف کیسههای پلاستیکی اجرا کردهاند که نتایج بسیار موفقی نیز به همراه داشته است.
تجربه کشورهای موفق در اعمال سیاستهای محدودکننده
ایرلند در سال ۲۰۰۲ با وضع عوارض بر هر کیسه پلاستیکی توزیعشده در فروشگاهها، یکی از موفقترین برنامههای جهان را اجرا کرد. این اقدام موجب شد مصرف کیسههای پلاستیکی ظرف مدت کوتاهی بیش از ۹۰ درصد کاهش یابد و شهروندان به استفاده از کیسههای پارچهای و چندبارمصرف روی آورند.
دانمارک از دهه ۱۹۹۰ مالیات ویژهای بر تولید و عرضه کیسههای پلاستیکی وضع کرد. این کشور امروزه یکی از پایینترین سرانههای مصرف کیسه پلاستیکی در جهان را دارد و استفاده از کیسههای چندبارمصرف به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است. در هلند از سال ۲۰۱۶ فروشگاهها اجازه ندارند کیسه پلاستیکی را به صورت رایگان در اختیار مشتریان قرار دهند. این سیاست باعث شد مصرف کیسههای پلاستیکی در مدت کوتاهی حدود ۷۰ درصد کاهش یابد و استفاده از کیسههای پارچهای و کاغذی به شکل محسوسی افزایش پیدا کند.
سیاستهای تشویقی و خلاقانه در کشورهای مختلف
بررسی تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که سیاستهای تنبیهی به تنهایی کافی نیست و باید همزمان از ابزارهای تشویقی نیز استفاده شود. در بسیاری از فروشگاههای زنجیرهای اروپا، آمریکا و آسیا، مشتریانی که از کیسه پارچهای شخصی استفاده میکنند از تخفیف نقدی، اعتبار خرید یا امتیازات باشگاه مشتریان بهرهمند میشوند. این اقدام علاوه بر کاهش مصرف پلاستیک، حس مشارکت در یک اقدام اجتماعی مثبت را نیز تقویت میکند.
بسیاری از شهرداریها و دولتها در مراحل اولیه اجرای طرح، میلیونها کیسه پارچهای را به صورت رایگان میان شهروندان توزیع کردهاند. این اقدام موجب شده است که شهروندان بدون تحمل هزینه اولیه، به استفاده از کیسههای چندبارمصرف عادت کنند. برخی کشورها سامانههای امتیازدهی طراحی کردهاند که در آن مشتریان با هر بار استفاده از کیسههای چندبارمصرف امتیاز دریافت میکنند. این امتیازها بعدها به تخفیف خرید، کارت هدیه یا خدمات ویژه تبدیل میشوند.
در برخی شهرها و فروشگاههای بزرگ، افرادی که از کیسههای چندبارمصرف استفاده میکنند در قرعهکشیهای ماهانه شرکت داده میشوند و جوایز نقدی یا غیرنقدی دریافت میکنند. این روش به ویژه در مراحل ابتدایی اجرای طرح، نقش مهمی در جلب مشارکت عمومی داشته است.
مطالعات و تجربیات بینالمللی نشان میدهد موفقترین کشورها از ترکیب سیاستهای تشویقی و محدودکننده استفاده کردهاند. به عبارت دیگر، ابتدا کیسههای پارچهای ارزان یا رایگان در اختیار مردم قرار گرفته، سپس مشوقهایی مانند تخفیف و امتیاز خرید ارائه شده و در نهایت محدودیتها و هزینههای مربوط به کیسههای پلاستیکی به تدریج افزایش یافته است.
این ترکیب موجب شده تغییر رفتار مصرفکنندگان با مقاومت اجتماعی کمتری همراه باشد و نتایج پایدارتری به دنبال داشته باشد. با توجه به شرایط فعلی صنعت پتروشیمی و محدودیت تولید مواد اولیه پلیمری، اجرای یک برنامه ملی کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی میتواند علاوه بر آثار زیستمحیطی، به مدیریت مصرف مواد اولیه نیز کمک کند.
نقش دولت
حمایت از تولیدکنندگان کیسههای پارچهای داخلی
اختصاص تسهیلات و مشوقهای مالی به واحدهای تولیدکننده محصولات جایگزین
الزام فروشگاههای زنجیرهای به استفاده و توزیع کیسههای پارچهای
نقش شهرداریها
توزیع رایگان کیسههای پارچهای میان شهروندان
اجرای کمپینهای آموزشی در سطح شهر
استفاده از ظرفیت مدارس، مساجد و مراکز عمومی برای فرهنگسازی
نقش فروشگاهها و صاحبان کسب و کار
ارائه تخفیف به مشتریانی که کیسه شخصی همراه دارند
اجرای طرحهای امتیازی و تشویقی
حذف تدریجی توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی
نقش رسانهها و صداوسیما
اجرای پویشهای ملی برای ترویج استفاده از کیسههای چندبارمصرف
تولید برنامههای آموزشی درباره هزینههای اقتصادی و زیستمحیطی مصرف پلاستیک
معرفی تجارب موفق سایر کشورها
تبدیل استفاده از کیسه پارچهای به یک رفتار اجتماعی مطلوب و مسئولانه
در شرایطی که کشور با محدودیت تولید مواد پلیمری و افزایش شدید قیمت محصولات پلاستیکی مواجه است، کاهش مصرف کیسههای یکبارمصرف میتواند به عنوان یکی از سریعترین و کمهزینهترین راهکارهای مدیریت منابع موجود مورد توجه قرار گیرد. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که با ترکیبی از آموزش، تشویق و اعمال محدودیتهای تدریجی، میتوان مصرف کیسههای پلاستیکی را به میزان قابل توجهی کاهش داد و بخشی از فشار وارد بر زنجیره تأمین محصولات پلیمری را کنترل کرد.
انتهای پیام
