آب مروارید یکی از شایعترین عوامل کاهش بینایی است که اگرچه افزایش سن مهمترین عامل بروز آن به شمار میرود، اما عوامل محیطی از جمله آلودگی هوا نیز میتوانند در شکلگیری و پیشرفت این بیماری نقش داشته باشند.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی قم فردا؛ آب مروارید یا کاتاراکت یکی از شایعترین دلایل کاهش بینایی در سراسر جهان است. اگرچه این بیماری اغلب بهعنوان بخشی طبیعی از روند پیری شناخته میشود، اما شواهد جدید نشان میدهد عوامل محیطی مانند آلودگی هوا نیز میتوانند روند بروز آن را تسریع کنند.
در همین زمینه، با دکتر مریم محسنی، پزشک عمومی و کارشناس بهداشت درباره ماهیت آب مروارید، علائم هشداردهنده، روشهای درمان و بهطور ویژه نقش آلودگی هوا در بروز این بیماری گفتگو کردهایم.
آب مروارید چیست و چرا عدسی چشم کدر میشود؟
سوال: در ابتدا بفرمایید آب مروارید دقیقاً چه اتفاقی در چشم است؟
آب مروارید یا کاتاراکت در واقع کدر شدن عدسی طبیعی چشم است. عدسی چشم مانند یک لنز شفاف عمل میکند که نور را روی شبکیه متمرکز میکند تا بتوانیم واضح ببینیم. زمانی که پروتئینهای داخل این عدسی تغییر ماهیت داده و متراکم میشوند، عدسی شفافیت خود را از دست میدهد و دید فرد مانند نگاه کردن از پشت یک شیشه بخارگرفته یا پنجره یخزده میشود. این کدر شدن معمولاً دردناک نیست و بهآرامی پیشرفت میکند.
سوال: چه عواملی باعث بروز آب مروارید میشوند؟
شایعترین عامل، افزایش سن است. نزدیک به ۷۵ درصد افراد بالای ۷۰ سال درجاتی از آب مروارید را تجربه میکنند. با این حال، سن تنها عامل مؤثر نیست. سابقه خانوادگی، دیابت، مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی، ضربه به چشم و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور فرابنفش خورشید از دیگر عوامل خطر محسوب میشوند.
همچنین سیگار کشیدن نیز میتواند خطر ابتلا به آب مروارید را افزایش دهد.
علائم هشداردهنده؛ از «دید دوم» تا هالههای نورانی
سوال: مهمترین علائمی که فرد باید به آنها توجه کند چیست؟
اولین و شایعترین علامت، تاری یا ابری شدن تدریجی دید است. اما یک علامت کمتر شناختهشده نیز وجود دارد که در مراحل اولیه ممکن است باعث بهبود موقت دید نزدیک فرد شود. به این حالت «دید دوم» یا Second Sight گفته میشود.
دلیل این اتفاق آن است که کدر شدن عدسی باعث تغییر در ضریب شکست نور میشود و فرد مسن ممکن است ناگهان متوجه شود که بدون عینک مطالعه نیز میتواند کتاب بخواند. البته این بهبود موقتی و کاذب است و نباید باعث خوشحالی بیمورد شود.
سوال: علائم دیگر چه هستند؟
حساسیت به نور و تابش خیرهکننده، دیدن هاله در اطراف چراغها، مشکل در رانندگی شبانه به دلیل پخش شدن نور چراغ خودروهای مقابل، کمرنگ یا زرد دیدن رنگها و دوبینی در یک چشم از جمله علائم شایع آب مروارید هستند.
تغییرات مکرر در نمره عینک نیز میتواند یکی از نشانههای این بیماری باشد.
سوال: آیا این علائم ممکن است با سایر بیماریهای چشمی اشتباه گرفته شوند؟
بله، دقیقاً در همینجا تشخیص افتراقی اهمیت پیدا میکند. برخی از این علائم در بیماریهایی مانند گلوکوم، دژنراسیون ماکولا یا حتی خشکی شدید چشم نیز دیده میشوند.
بنابراین، خودتشخیصی میتواند خطرناک باشد و هرگونه تغییر پایدار در بینایی باید توسط چشمپزشک بررسی شود.
درمان؛ آیا راهی جز جراحی وجود دارد
سوال: بسیاری از بیماران میپرسند آیا قطره یا دارویی برای درمان آب مروارید وجود دارد؟
پاسخ صریح این است که خیر. تاکنون هیچ قطره، داروی خوراکی یا مکملی که بتواند عدسی کدرشده را شفاف کند یا روند بیماری را متوقف سازد، تأیید نشده است.
در مراحل بسیار ابتدایی، تغییر نمره عینک، استفاده از نور مناسبتر یا لنزهای ذرهبین میتواند به بهبود دید کمک کند، اما این روشها تنها برای مدیریت علائم هستند و درمان قطعی محسوب نمیشوند.
سوال: پس درمان قطعی چیست؟
تنها درمان قطعی آب مروارید، جراحی است. در این عمل، عدسی کدر برداشته شده و یک لنز مصنوعی شفاف جایگزین آن میشود. شایعترین روش، فیکو یا فیکوامولسیفیکاسیون است که در آن عدسی با استفاده از امواج اولتراسونیک خرد شده و از طریق یک برش بسیار کوچک خارج میشود.
جراحی آب مروارید یکی از ایمنترین و موفقترین اعمال جراحی در پزشکی مدرن است.
سوال: چه زمانی باید جراحی انجام شود؟
تصمیمگیری برای جراحی بر اساس «زمان» نیست، بلکه به «میزان اختلال در زندگی روزمره» بستگی دارد. زمانی که فرد در رانندگی، مطالعه، تماشای تلویزیون یا انجام فعالیتهای روزمره با مشکل جدی مواجه شود و این مشکل با عینک نیز برطرف نشود، میتوان درباره جراحی تصمیم گرفت.
اگر آب مروارید بیش از حد پیشرفته و سخت شود، جراحی ممکن است دشوارتر شود؛ بنابراین مشورت بهموقع با چشمپزشک اهمیت دارد.
آلودگی هوا؛ عامل خطر پنهان برای چشم
سوال: در سالهای اخیر بحث تأثیر آلودگی هوا بر بیماریهای چشمی مطرح شده است. آلودگی هوا چقدر در بروز آب مروارید نقش دارد؟
این موضوع بسیار مهم است و متأسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. چشم ما برخلاف ریه یا قلب، هیچ سد دفاعی کاملی در برابر هوای آزاد ندارد. لایه اشک، ملتحمه و قرنیه مستقیماً در معرض آلایندههای موجود در هوا قرار میگیرند.
نتایج یک فراتحلیل بزرگ که اخیراً در کنگره انجمن اروپایی جراحان آب مروارید و جراحی انکساری ارائه شده، نشان میدهد افرادی که در مناطق دارای آلودگی بالای ذرات معلق ریز، بهویژه PM2.5، زندگی میکنند، با خطر بیشتری برای ابتلا به آب مروارید مواجه هستند.
سوال: آیا عدد مشخصی برای این افزایش خطر وجود دارد؟
بله. بر اساس همان مطالعه، با افزایش معنادار میزان مواجهه با ذرات معلق ریز، خطر ابتلا به آب مروارید حدود چهار درصد و خطر ابتلا به گلوکوم حدود هشت درصد افزایش مییابد.
در مورد گلوکوم نیز افرادی که در آلودهترین مناطق زندگی میکنند، ممکن است تا ۷۰ درصد بیشتر در معرض خطر باشند. در مورد آب مروارید نیز الگوی کلی مشابه است؛ یعنی هرچه میزان مواجهه با آلودگی بیشتر باشد، خطر ابتلا نیز افزایش مییابد.
سوال: مکانیسم این تأثیر چیست؟
ذرات معلق ریز به اندازهای کوچک هستند که میتوانند به بافتهای مختلف آسیب وارد کنند و موجب التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو شوند. این فرایند در طول سالها میتواند به پروتئینهای عدسی آسیب بزند و روند کدر شدن آن را تسریع کند.
همچنین برخی ترکیبات موجود در دود سوختهای فسیلی و زیستتوده، از جمله نفتالین، بهعنوان عوامل مؤثر در ایجاد آب مروارید در مدلهای آزمایشگاهی شناخته شدهاند.
سوال: آیا این یافتهها باید سیاستگذاریها را تغییر دهد؟
قطعاً. تاکنون بخش عمدهای از دلایل وضع قوانین سختگیرانه برای کاهش آلودگی هوا، بر سلامت قلب و ریه متمرکز بوده است. اما پژوهشهای جدید نشان میدهد چشم نیز میتواند یکی از اندامهای هدف آلودگی هوا باشد.
در شهرهای بزرگ ایران که با مشکل آلودگی هوا مواجه هستند، این موضوع میتواند یک هشدار جدی باشد. کاهش تردد خودروهای فرسوده، توسعه فضای سبز شهری و تشویق مردم به استفاده از حملونقل عمومی، نهتنها برای سلامت ریهها، بلکه برای حفظ سلامت چشم و بینایی نیز اهمیت دارد.
پیشگیری؛ چه اقداماتی میتوان انجام داد؟
سوال: با توجه به اینکه درمان قطعی تنها از طریق جراحی امکانپذیر است، چه راهکارهایی برای پیشگیری یا کند کردن روند بیماری وجود دارد؟
پیشگیری کامل از آب مروارید ممکن نیست، اما میتوان خطر ابتلا یا پیشرفت آن را کاهش داد. یکی از مهمترین اقدامات، استفاده از عینک آفتابی استاندارد با قابلیت محافظت در برابر اشعه فرابنفش است؛ زیرا نور فرابنفش میتواند به پروتئینهای عدسی آسیب برساند.
ترک سیگار، کنترل دقیق دیابت و فشار خون و داشتن رژیم غذایی سرشار از آنتیاکسیدان، از جمله مصرف سبزیجات برگسبز و میوههای رنگی، از دیگر اقداماتی هستند که میتوانند در حفظ سلامت چشم مؤثر باشند.
سوال: در مورد معاینات دورهای چه توصیهای دارید؟
پس از ۴۰ سالگی، معاینه منظم چشم، حداقل هر یک تا دو سال، توصیه میشود. آب مروارید در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد و تنها از طریق معاینه دقیق چشم تشخیص داده شود.
تشخیص زودهنگام به فرد این امکان را میدهد که با آگاهی از وضعیت چشم خود، تغییرات لازم را در سبک زندگی ایجاد کند و در صورت نیاز، در زمان مناسب برای درمان و جراحی تصمیم بگیرد.
انتهای پیام
