ژیلا بنی یعقوب، روزنامهنگار، در اینستاگرام خود نوشت:
این مقاله را به یاد و خاطره شیده لالمی عزیز تقدیم میکنم؛ روزنامه نگار برجسته ای که چندین سال پیش درباره همین فساد و بلندگوهای مافیا با من صحبت کرد و حالا دیگر در میان ما نیست.
در سریال «خانه پوشالی» سیاستمداری به نام فرانک آندروود به عنوان رئیس اکثریت مجلس نمایندگان اسناد محرمانه ای را در اختیار خبرنگار زنی به نام زویی بارنز قرار میدهد. آندروود از او به عنوان «بلندگو» برای انتشار اخبار علیه رقبای سیاسی خود بهره می برد و در ازای آن زویی نیز که به دنبال اطلاعات محرمانه و پیشرفت سریع در حرفه اش بود اخبار اختصاصی دریافت می کرد.
در دنیای رسانه اخبار مهم و اختصاصی اعتبار و شهرت زیادی برای خبرنگار به همراه می آورد. آیا زویی یک خبرنگار افشاگر بود و برای گزارشهایش تحقیق می کرد؟ خیر او اسناد را به صورت آماده از آندروود دریافت می کرد. در واقع در خدمت بخشی از قدرت بود که می خواست بخش دیگری از قدرت را از میدان به در کند. فرانک به خواست خود می رسید و زویی هم به منافع خودش.
حکایت اغلب خبرنگاران افشاگر فساد در کشور ما به ویژه در پرونده *تراستی ها در یک دهه اخیر همان حکایت زویی است. بیشتر آنها خبرنگار تحقیقی نیستند بلکه در خدمت مافیای ثروت و قدرت قرار دارند.
مرحوم شیده لالمی خبرنگار شناخته شده و کاربلد را هراز گاهی می دیدم و حرفهایمان بیشتر درباره فضای روزنامه نگاری بود و هر دو شاکی بودیم که روزنامه ها تبدیل به روزی نامه شده اند و خبرنگاران هم کار جدی نمیکنند.
من به خاطر ماجرای زندان و حکم دادگاهم مدتی بود در هیچ تحریریه ای نبودم اما شیده همچنان فعال و تیزبین و شرافتمندانه کار حرفه ای خود را انجام میداد. یکی از دیدارهایمان مصادف شد با ماجرای یک افشاگری خیلی پر سروصدا ماجرایی که به نوعی به حوزه کاری شیده ارتباط داشت. شیده برایم تعریف کرد مدتی قبل یکی از مدیران… با اسنادی به سراغم آمد و از من خواست که به عنوان یک گزارش اختصاصی ناب منتشرش کنم و همین طور وعده داده بود که هراز گاهی چنین اسنادی را در اختیارش می گذارد به همراه پیشنهادهای وسوسه کننده مالی.
شیده قاطعانه پاسخ داده بود: «کاری که شما از من میخواهید روزنامه نگاری تحقیقی نیست شما از من میخواهید که به نفع شما و علیه رقیب تان افشاگری کنم.» شیده به من گفت: «در واقع یک مافیا میخواست علیه یک مافیای دیگر افشاگری کند و می خواستند من را بلندگو یا کانال انتشار خودشان بکنند.» شیده قبول نکرد اما خبرنگار دیگری پذیرفت.
افشاگری هایی که از درون یک جنگ قدرت یا ثروت بیرون می آید حتی اگر «حقیقت» باشد برای مردم نفع واقعی ندارد. در افشاگری واقعی هدف این است که نهادهای مسئول مجبور به پاسخگویی شوند. اما در افشاگری جناحی حقیقت فقط تا جایی منتشر میشود که به رقیب ضربه بزند. وقتی یک مافیا با بلندگوی رسانه ای حذف میشود مافیای دیگر جای آن را میگیرد و همان رانت را با شکل جدید باز تولید می کند.
منابعی که اطلاعات را در اختیار «روزنامه نگار در دسترس» می گذارند نیازی به دیده شدن ندارند هدف آنها تاثیر گذاشتن است نه شناخته شدن اما خبرنگاری که بلندگوی مافیا شده است، نیاز شدیدی به دیده شدن به هر قیمتی دارد. این جور خبرنگارها علاوه بر شهرت و دیده شدن دنبال درآمدهای نجومی هم هستند.
مافیای قدرت و ثروت به بلندگوهای خود نه فقط شهرت میدهند بلکه پولی می پردازند که چند برابر حقوق معمول روزنامه نگاری است. با این حال وقتی آبرو ثروت یا قدرت خود را در خطر ببنند حاضرند همان بلندگوها را به عنوان مهره سوخته رها کنند.
شاید بهتر باشد به جای روزنامه نگار در دسترس از اصطلاح دلال خبر استفاده کنم. یعنی همان روزنامه نگار وابسته ای که در فرآیند کالایی شدن خبر برای حفظ دسترسی اش به منابع قدرت و خبر، استقلال حرفه ای و اصول اخلاقی خود را فدا میکند و اجازه می دهد منابعی که اغلب به قدرت ثروت و مافیا وابسته اند، محتوای آثارش را کنترل کنند.
کالایی شدن خبر یعنی اینکه خبر از یک خدمت عمومی برای آگاهی بخشی به کالایی قابل معامله تبدیل میشود؛ یعنی ارزش آن نه با درستی و اهمیتش بلکه با قابلیت فروش و سودآوری اش سنجیده میشود. در چنین فضایی خبر به ابزاری برای کسب درآمد نفوذ یا حذف رقیب بدل میشود و پای دلالانی به میان می آید که آن را واسطه گری می کنند.
افشاگری لزوماً به معنای تحقیق کردن نیست. افشاگرها خیلی وقتها فقط منتشر کننده اطلاعات آماده اند نه تهیه کننده گزارش تحقیقی آنچه انجام میدهند افشاگری هدفمند است هدفی که گروهی که اسناد را در اختیارشان گذاشته تعیین میکند و این هدف معمولاً حذف رقباست.
در این سالها بارها با خبرنگارانی روبه رو شده ایم که خود را افشاگر فساد نامیده اند. فراموش نکنیم اغلب آنها خودشان جزئی از حلقه فسادند. دست برخی شان رو شده است و باید منتظر افشای بقیه هم بود.
پی نویس:
ماهیت تراستی و رقابت بر سر منابع «تراستی ها» در واقع همان واسطه ها و دلالان فروش نفت هستند که در فضای تحریم کنترل مسیرهای مالی و فروش را در دست دارند. گزارشهای معتبر نشان می دهد که رقابت بر سر تصاحب این شبکه های فروش بسیار شدید است. در چنین فضایی رسانه ها به راحتی می توانند به ابزاری برای حذف رقیب در این بازار پرسود تبدیل شوند.
انتهای پیام


