شکاف درسایه‌ی جنگ | تحلیل مسعود فروزنده از آخرین وضعیت اپوزسیون

مسعود فروزنده، تاریخ‌پژوه و تحلیلگر سیاسی، در گفت‌وگو با انصاف‌نیوز از تعمیق شکاف در میان اپوزیسیون ایران در پی جنگ و تخریب زیرساخت‌ها سخن می‌گوید؛ شکافی که از اختلاف بر سر حمله خارجی آغاز شد و اکنون با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ، به تغییر آرایش نیروها و تضعیف انسجام این جریان‌ها انجامیده است.

مسعود فروزنده گفت: اپوزیسیون ایران در نتیجه جنگ اخیر و پیامدهای آن، با شکافی عمیق و چندلایه مواجه شده است؛ شکافی که بیش از هر چیز بر سر ارزیابی از حمله خارجی و به‌ویژه تخریب زیرساخت‌های کشور شکل گرفته و نیروی اجتماعی این جریان‌ها را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

این پژوهشگر تاریخ ادامه داد این شکاف در دو مرحله بروز پیدا کرده است: نخست، اختلاف بر سر اصل حمایت یا مخالفت با حمله خارجی که در یک سال گذشته به اوج رسید؛ و دوم، اختلاف بر سر پیامدهای جنگ و تخریب گسترده زیرساخت‌ها که در جریان جنگ اخیر تشدید شد. همین عامل باعث شده تا بخشی از نیروهای اپوزیسیون در مواضع خود تجدیدنظر کنند.

فروزنده در ادامه گفت: که اگرچه تقسیم‌بندی کلاسیک میان «سرنگونی‌خواهان» و «حامیان جامعه مدنی» همچنان معتبر است، اما اکنون معیار اصلی اختلاف، نوع نگاه به پیامدهای جنگ است. حامیان جامعه مدنی که به تغییرات تدریجی باور دارند، در شرایط کنونی دست بالاتری یافته‌اند؛ چراکه با اشاره به تخریب صدها واحد تولیدی و افزایش بیکاری، استدلال می‌کنند جنگ به تضعیف جامعه مدنی و انفعال سیاسی انجامیده است.

در این میان، بخشی از حامیان حمله خارجی نیز پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ظاهرا از موضع خود عقب‌نشینی کرده‌اند. فروزنده در این باره می‌گوید: این گروه با این تحلیل که همان عملیات باید پایان کار می‌بود و ادامه جنگ صرفاً به تخریب بیشتر کشور منجر می‌شود، از حمایت خود دست کشیده‌اند و‌ ریشه این تغییر را  در فروپاشی تحلیلی می شود دانست که پیش‌تر حمله خارجی را «پنجره فرصت» برای سرنگونی تلقی می‌کرد.

او همچنین به تحرکات برخی گروه‌های تجزیه‌طلب اشاره می‌کند و می‌گوید: آنها در آغاز جنگ به دنبال بهره‌برداری از شرایط بودند، اما به‌دلیل تردید در موفقیت عملیات و ابهام درباره جایگاه خود در آینده سیاسی، از ورود به خاک ایران خودداری کردند.

فروزنده درباره‌ی «کنگره آزادی» می گوید: تشکیل «کنگره آزادی» نه‌تنها به همگرایی اپوزیسیون کمک نکرده، بلکه به پیچیده‌تر شدن شکاف‌ها انجامیده است. این ائتلاف به‌دلیل ترکیب ناهمگون و گاه متناقض نیروها، خود به بستری برای گسترش اختلافات، به‌ویژه در موضوع حمایت از حمله خارجی، تبدیل شده است.

او در نهایت چشم‌انداز وحدت اپوزیسیون را ضعیف می‌داند و می‌گوید اختلافات گفتمانی، تعارض بر سر شکل حکومت مقبول آنها و نبود سازمان‌دهی منسجم، مانع شکل‌گیری یک ساختار واحد شده است.  رابطه اپوزیسیون با جنبش‌های اعتراضی داخل کشور نیز ارگانیک نیست و این جنبش‌ها مسیر مستقل خود را طی کرده‌اند؛ موضوعی که نشان‌دهنده محدود بودن نفوذ و اثرگذاری اپوزیسیون در داخل کشور است.

انتهای پیام