ابوالفضل محلوجی، دانشجوی علوم سیاسی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «ترامپ؛ در آستانه جنگ یا در مسیر مذاکره؟» نوشت:
اظهارات تازه دونالد ترامپ درباره احتمال ازسرگیری حملات گسترده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا منطقه در آستانه ورود به مرحلهای جدید از جنگ قرار گرفته یا آنکه رئیسجمهور آمریکا از تهدید نظامی بهعنوان ابزاری برای افزایش فشار و کشاندن تهران به میز مذاکره استفاده میکند.
ترامپ در گفتوگو با آکسیوس گفته است: «من در آستانه یک تصمیم بزرگ هستم. آیا میخواهم وارد شوم و آنها را نابود کنم، یا خیر؟» این سخنان بدون تردید جدی است، اما یک نکته مهم نباید نادیده گرفته شود: تهدید به حمله با اعلام تصمیم قطعی برای حمله یکسان نیست. ترامپ هنوز زمان مشخصی برای عملیات اعلام نکرده و از صدور دستور قطعی برای آغاز یک حمله گسترده سخن نگفته است.
رفتار سیاسی ترامپ در سالهای گذشته نشان داده که او علاقه زیادی به استفاده از «ابهام راهبردی» دارد؛ یعنی طرف مقابل را در شرایطی قرار دهد که نداند تصمیم نهایی واشنگتن چیست. این ابهام میتواند خود بهعنوان یک ابزار فشار عمل کند. زمانی که احتمال حمله نظامی مطرح باشد، هزینه ادامه مقاومت برای طرف مقابل افزایش پیدا میکند و زمینه برای پذیرش مذاکره فراهم میشود.
از این منظر، میتوان احتمال داد که اظهارات اخیر ترامپ بخشی از تلاش برای بازگرداندن ایران به مسیر مذاکره باشد. او میتواند با قرار دادن گزینه «حمله گسترده» در مقابل گزینه «مذاکره»، تهران را تحت فشار قرار دهد و در صورت آغاز مذاکرات، بعداً این اتفاق را نتیجه فشار و تهدید آمریکا معرفی کند؛ روایتی که با سیاست «فشار حداکثری» ترامپ نیز سازگار است.
با این حال، نباید این سخنان را صرفاً یک بلوف دانست. حضور نظامی آمریکا در منطقه، سابقه درگیری مستقیم و حساسیت بالای شرایط موجود باعث شده است که احتمال تبدیل تهدید به اقدام نظامی واقعی وجود داشته باشد. مشکل اصلی نیز همینجاست: تهدید نظامی ممکن است با هدف مذاکره آغاز شود، اما همیشه قابل کنترل باقی نمیماند.
یک حمله محدود، پاسخ متقابل، خطای محاسباتی یا اقدامی که یکی از طرفین آن را عبور از خطوط قرمز بداند، میتواند زنجیرهای از واکنشها ایجاد کند و مسیری را که قرار بود به مذاکره منتهی شود، به سمت جنگ گسترده سوق دهد. بنابراین، پاسخ به این سؤال که «آیا جنگ خواهد شد؟» در شرایط فعلی قطعی نیست. اما میتوان گفت که سخنان ترامپ بیشتر از آنکه اعلام آغاز جنگ باشد، تلاشی برای ایجاد یک اهرم فشار نظامی در کنار مسیر دیپلماتیک است.
ترامپ احتمالاً میخواهد تهران بداند که گزینه نظامی همچنان روی میز است؛ اما در عین حال، اگر ایران تحت این فشار وارد مذاکره شود، واشنگتن میتواند آن را یک پیروزی سیاسی معرفی کند.
در نهایت، باید سخنان ترامپ را نه صرفاً «بلوف» و نه «اعلام قطعی جنگ» دانست. این اظهارات را میتوان نوعی «تهدید مذاکرهساز» ارزیابی کرد؛ تهدیدی که هدف اصلی آن ممکن است وادار کردن ایران به مذاکره باشد، اما به دلیل شرایط شکننده منطقه، همچنان ظرفیت تبدیل شدن به یک جنگ واقعی را دارد.
به بیان سادهتر، ترامپ شاید هنوز تصمیم به جنگ نگرفته باشد؛ اما میخواهد ایران باور کند که اگر مذاکره نکند، جنگ میتواند گزینه بعدی باشد.
انتهای پیام