نام شهید در ترافیک شهر گم نشود…

مهدی یزدانیان در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «نام شهید در ترافیک شهر گم نشود؛ نگاهی انتقادی به رویکرد شهرداری در نامگذاری معابر نوشت:

«شهدا شمع محفل بشریت‌اند»؛ این سخن امام خمینی(ره) به زیبایی جایگاه والای شهید را توصیف می‌کند. حقیقت آن است که تکریم شهدا، صرفاً امری وابسته به باورهای دینی نیست. حتی کسانی که اعتقادات مذهبی ندارند، وقتی تصور می‌کنند انسانی برای دفاع از جان، امنیت و آرامش دیگران از عزیزترین دارایی خود، یعنی جانش گذشته است، بی‌اختیار در برابر چنین ایثار و فداکاری‌ای سر تعظیم فرود می‌آورند.

بنابراین تکریم شهدا، کمترین وظیفه ما در برابر آنان است. اما پرسش مهم اینجاست: آیا تغییر نام خیابان‌ها، کوچه‌ها و معابربه نام شهدا ، و حذف نام‌هایی که سال‌ها در حافظه تاریخی شهروندان ثبت شده‌اند، الزاماً بهترین شیوه تکریم شهداست؟

به باور نگارنده، نام‌گذاری گسترده معابر و خیابان‌ها به نام شهدا و اسامی مقدس، با وجود نیت ارزشمند آن، می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که نه‌تنها به تکریم بهتر شهدا کمک نکند، بلکه گاه حرمت این نام‌های عزیز را نیز در معرض آسیب قرار دهد.

نخست آنکه گویش روزمره مردم، همیشه متناسب با شأن و قداست این اسامی نیست. در مکالمات عادی بسیار شنیده می‌شود: «سر زین الدین»، «ته صیاد»، «وسط خرازی» و تعبیرهایی از این دست. البته مردم قصد توهین ندارند؛ آنان در شتاب زندگی روزمره، ساده و کوتاه سخن می‌گویند. اما همین زبان روزمره، ناخواسته می‌تواند از شکوه و حرمت اسامی مقدس بکاهد.

دوم آنکه حذف یک نام قدیمی و جاافتاده، که در حافظه تاریخی شهروندان ثبت شده، کار ساده‌ای نیست. نام خیابان‌ها فقط یک نشانی اداری نیستند؛ بخشی از خاطره جمعی شهرند. نگارنده سال‌ها پیش نشانی‌ای در خیابان «شهید خالد اسلامبولی» داشتم. وقتی از راننده تاکسی درباره آن آدرس پرسیدم، کمی مکث کرد و گفت: «منظورتان خیابان وزراست؟» این تجربه ساده نشان می‌دهد که گاه نام جدید، هرچند محترم، در ذهن مردم جایگزین نام قدیمی نمی‌شود و در حاشیه می‌ماند. در چنین وضعی، آیا شأن نام شهید بهتر حفظ می‌شود یا نام او در کشاکش عادت‌های زبانی و حافظه شهری کم‌رنگ می‌گردد؟

سوم آنکه در شرایطی که بخشی از مردم از عملکرد مسئولان و دشواری‌های معیشتی گله‌مند هستند، مواجهه مکرر با نام شهدا در فضاهای روزمره شهری، ممکن است ناخواسته در ذهن برخی شهروندان با ناکارآمدی‌ها و مشکلات امروز پیوند بخورد. شهروندی را تصور کنید که با سبد خریدی کوچک‌تر از نیاز و جیبی خالی‌تر از انتظار از فروشگاه بیرون می‌آید و در اوج فشار روانی، چشمش به تابلوی خیابانی به نام شهیدی می‌افتد. طبیعی است که احساس او در آن لحظه ممکن است نه آرامش و افتخار، بلکه یأس، خشم یا گلایه باشد. گاه حتی ممکن است بی‌انصافی شود و به خود شهید نسبت‌هایی ناروا داده شود؛ در حالی که شهید، عزیزترین سرمایه خود را نه برای دعواهای روزمره، بلکه برای دفاع از مردم و میهن تقدیم کرده است.

چهارم آنکه بروز ناهنجاری‌های اجتماعی در شهر امری محتمل و طبیعی است. سرقت، نزاع، تخلف و حوادث مختلف ممکن است در هر کوچه و خیابانی رخ دهد. حال اگر کوچه‌ای به نام شهیدی باشد، در گفتار عمومی گفته می‌شود: «در کوچه شهید فلانی دزدی شده» یا «در خیابان شهید فلانی درگیری رخ داده است.» آیا رواست که نام مقدس شهید، ولو ناخواسته، در کنار عناوین بزه و ناهنجاری اجتماعی قرار گیرد؟

پنجم آنکه اگر تصور کنیم صرف دیدن روزانه نام شهدا بر تابلوهای معابر، الزاماً موجب اصلاح اخلاقی جامعه می‌شود، دچار ساده‌انگاری شده‌ایم. ما هر روز بارها نشانه‌ها، نعمت‌ها و نام‌های مقدس الهی را می‌بینیم، اما صرف رؤیت آن‌ها، بدون تربیت، عدالت، صداقت و کار فرهنگی عمیق، الزاماً تغییری در اخلاق فردی و اجتماعی ایجاد نمی‌کند. یاد شهدا باید از راه فهمیدن راه آنان، شناخت آرمان‌هایشان و عمل به اخلاق ایثار، صداقت و خدمت زنده بماند؛ نه صرفاً از طریق تکرار نام آنان بر تابلوها.

ششم آنکه حرمت اسامی مقدس باید به‌درستی حفظ شود. همان‌گونه که زمانی نام‌گذاری برخی صندوق‌ها و مؤسسات مالی به نام ائمه(ع) مورد انتقاد قرار گرفت و از آن جلوگیری شد، زیرا ممکن بود خطاها، تخلفات یا نارضایتی‌ها به نام‌های مقدس پیوند بخورد، درباره نام شهدا نیز باید با همین حساسیت اندیشید. نام شهید باید در جایی ثبت شود که شأن و حرمت آن حفظ گردد؛ جایی که رنگ ایمان، ایثار، خاطره، معرفت و احترام دارد.

بی‌تردید یکی از بهترین و شایسته‌ترین مکان‌ها برای ماندگاری نام شهدا، مزار مطهر آنان، گلزارهای شهدا، یادمان‌های فاخر، کتاب‌ها، فیلم‌ها، مراکز فرهنگی، مدارس، پژوهشکده‌ها، جوایز علمی و طرح‌های خدمت‌رسان واقعی به مردم است. آنجا که نام شهید با معرفت، خدمت و احترام همراه باشد، اثرگذارتر و ماندگارتر خواهد بود.

البته این سخن به معنای انکار نیت پاک کسانی نیست که در سال‌های گذشتهمعابر را به نام شهدا نام‌گذاری کرده‌اند. بسیاری از آنان با هدف تکریم و زنده نگه داشتن یاد شهدا چنین کرده‌اند. سخن بر سر نیت نیست؛ سخن بر سر نتیجه و شیوه است. گاه ممکن است یک کار با نیت خوب آغاز شود، اما در عمل به نتیجه‌ای برسد که نیازمند بازنگری باشد.

حذف یا کاهش نام‌گذاری معابر به نام شهدا، اگر با تدبیر و احترام انجام شود، هرگز به معنای فراموشی شهدا نیست. نام شهدا با تابلوها زنده نشده که با تغییر تابلوها از یاد برود. نام آنان در قلب مردم، در تاریخ این سرزمین و در وجدان جامعه زنده است. وظیفه ما این است که حرمت این نام‌ها را چنان پاس بداریم که هیچ روزمرگی، نارضایتی، بی‌توجهی یا گفتار عجولانه‌ای از شأن آنان نکاهد.

تکریم شهدا بیش از آنکه در کثرت نام‌ها بر دیوار و تابلو باشد، در صداقت مسئولان، خدمت به مردم، پاسداشت کرامت انسان‌ها، عدالت‌خواهی، ایثار اجتماعی و زنده نگه داشتن حقیقت فداکاری آنان است. شهدا برای سربلندی مردم رفتند؛ پس بهترین بزرگداشت آنان، ساختن جامعه‌ای است که مردم در آن احساس عزت، امنیت، عدالت و آرامش کنند.

انتهای پیام