آیتالله محمد سروش محلاتی با تشریح تاریخچه خونخواهی در تاریخ اسلام، با اشاره به داغ بودن مسئله خونخواهی و انتقام به عنوان یک مسئله جدی اجتماعی و سیاسی تاکید کرد: با وجود شهادت بزرگانی چون حمزه و جعفر طیار، پیامبر اکرم، علی (ع) و دیگر امامان، هیچ کجا این شعار را به شیعیان تعلیم ندادند و بسیاری از کسانی که با شعار خونخواهی امام حسین حرکت کردند، دنبال اهداف دیگری با استفاده از این نام مبارک بودند.
به گزارش انصاف نیوز، این استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، در مجلس عزاداری حسینی، با تشریح معنای ثارالله برای امام حسین گفت: ثار به معنای طلب خون و حسین ابن علی کسیاست که خدا خونخواهی او را میکند.
وی به روایت دکتر شریعتی در این باره پرداخت که میگوید: تعبیر «ثار» یک مفهوم اجتماعی است که در جاهلیت هر کس از قبیلهای کشته میشد، کل قبیله مقتول در مقام انتقام برمیآمدند، اما اسلام این رابطه را تصحیح و رابطه دینی و ایمانی را جایگزین کرد. طبق نظر دکتر شریعتی، چون امام حسین ثارالله است، ما و تمام انسانها در طول تاریخ باید این این خونخواهی را دنبال کنیم. اما نظر اسلام درباره خونخواهی چیست؟
قصاص حق است اما تکلیف نیست
سروش محلاتی افزود: قرآن اساساً ارتباط خون را از قاتل به غیرقاتل قطع میکند و اگر بیگناهی کشته شد، فقط ولی دم حق انتقام دارد.
وی گفت: بعضی می گویند غیر از اولیای دم، حق عمومی برای جامعه هم وجود دارد، چون مقتول عضو مفید جامعه بوده، ولی آیا امیرالمؤمنین برای جامعه اسلامی مفید و مؤثر نبود؟ ایشان در وصیت خود بیان کرد: مبادا به جان هم بیفتید و بگویید علی کشته شد، اگر نماندم، قاتل را عفو کنید، و الا فقط قاتل من کشته شود. اما آیا امیرالمؤمنین به مصالح عمومی جامعه توجه نداشت؟
این استاد حوزه با اشاره به پذیرش اصل قصاص در سوره بقره افزود: اما بعد خدا میفرماید «فَمَنْ عُفِی لَهُ مِنْ أَخِیهِ شَیءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَیهِ بِإِحْسَانٍ» قصاص حق است اما تکلیف نیست، باید مجازاتی باشد تا جلوی جرم و جنایت گرفته بشود، اما شما حق برادری را به جا بیاورید. اینجا قاتل را به عنوان برادر معرفی میکند، در حالی که قتل عمد اتفاق افتاده است.
موشک جواب موشک؟
وی در تشریح آیه ۱۲۶ سوره نحل گفت: در میفرماید: و ان عاقبتم فعاقبوا بمثلما عوقبتم به؛ اگر کسی در حق شما جنایتی انجام داد، شما مانند آن مجازات کنید، به تعبیر دزفولیها در زمان جنگ: موشک جواب موشک! اما بعد میگوید: و لان صبرتم لهو خیر للصابرین. اگر مقابله به مثل هم نکردی و گذشتی، برای انسانهای با صبر و تحمل بهتر است و چیزی از دست ندادهاید.
سروش محلاتی در بیان آیه سوره شورا: «وَجَزٰؤُ سَیئَهࣲ سَیئَهࣱ مِّثۡلُهَا» اظهار کرد: جواب بدی کردن، بدی است، در همان حد و نه بیشتر؛ اما در ادامه آیه پس از تجویز مقابله به مثل، میفرماید: فَمَنۡ عَفَا وَأَصۡلَحَ فَأَجۡرُهُۥ عَلَی ٱللَّهِ، إِنَّهُۥ لَا یحِبُّ ٱلظَّـٰلِمِینَ هر کس عفو کند و دنبال جبران و اصلاح باشد، اجرش با خداست و اگر کسی تعدی کند، ظالم است.
به گفته او، در سوره نساء، «لا یحب الله الجهر بالسوء من القول الا من ظلم» خداوند به مظلوم اجازه میدهد علناً از ظلم شکایت کند و لذا غیبت از ظالم جایز است، اما در ادامه میگوید: اگر شما عفو کنید، کار خدایی کردهاید. هم حق قصاص و مقابله به مثل و هم تشویق به استفاده نکردن و اینکه در جامعه هرچه ممکن است، باید روحیه خشونت کاهش پیدا کند.
دو جریان خونخواهی در تاریخ اسلام
این پژوهشگر فقه سیاسی دو جریان خونخواهی در تاریخ اسلام را «خونخواهی خلیفه سوم با شعار یا لثارات عثمان» و «پرچم یالثارات مردم کوفه برای خونخواهی امام حسین» برشمرد و ادامه داد: عبارت «یا لثارات» یعنی کسانی که خونخواهی میکنید! برخیزید، این خونخواهی یک شعار اجتماعی و عمومی است، نه قصاص که اختصاص به خانواده مقتول دارد.
وی گفت: وقتی خواستند دولت علوی را ساقط کنند، گفتند میخواهیم خونخواهی کنیم از عثمان. جنگ جمل را طلحه و زبیر و جنگ صفین را معاویه با شعار خونخواهی عثمان علیه امیرمومنان کردند. بعد از شهادت امام حسین، توابین با شعار یالثارات الحسین شروع کردند و این شعار توسط چند گروه ادامه پیدا کرد تا بنی عباس با این شعار رقیب سیاسیشان بنی امیه را حذف کردند و به قدرت رسیدند.
خونخواه اباعبدالله الحسین خداست، نه مسلمانان
به گفته سروش محلاتی، معنای تعبیر «ثارالله و ابن ثاره» این است که علی (ع) و حسین (ع) ثارالله هستند و خونخواه اباعبدالله الحسین خداست. امام حسین خونش را در راه خدا داد و کسی که شایسته است طلب خونش را بکند، خداست. طبق برخی روایات، مرحلهای از این خونخواهی در زمان ظهور اتفاق میافتد و این تکلیفی در خون خواهی بر عهده مسلمانها قرار نمیدهد.
وی افزود: وقتی در جنگها حمزه و جعفر طیار به شهادت رسیدند، پیغمبر اکرم و علی (ع) یک بار این شعار را ندادند، یک جا ائمه این شعار را به شیعیان تعلیم ندادند، بسیاری از افراد و گروههای سیاسی از شعار خونخواهی امام حسین سوء استفاده کردند و دنبال اهداف دیگری با استفاده از اسم امام حسین بودند.
مختار گفت، خون امام حسین و اهل بیت بهانه بود
استاد حوزه علمیه قم گفت: مختار در روزهای پایانی که در محاصره بود، به دستیار خودش صائب بن مالک گفت: ما باید حیثیت اجدادی خودمان را حفظ کنیم، حتی اگر از دین صرف نظر کنیم، دستیارش گفت: انا لله و انا الیه راجعون! خدا و پیغمبر را کنار گذاشتی تا خودمان را نجات بدهیم؟ فکر میکردم ما به خاطر خدا و خونخواهی امام حسین آمدهایم. مختار گفت: ما غیر از رسیدن به دنیا دنبال چیزی نبودیم، خون امام حسین و اهل بیت بهانه بود. این جملات مختار در انساب الاشراف و تاریخ طبری هست و ابن خلدون هم نقل کرده که مختار گفت: من دیدم عبدالملک مروان در شام و عبدالله بن زبیر در حجاز ریاست پیدا کرد، اما من سرم بیکلام مانده و در این دعوای قدرت تنها راه اقبال مردم این بود که بگویم برای خونخواهی حسین بن علی قیام کردیم.
وی افزود: بنی عباس هم با شعار خونخواهی خانواده پیامبر به قدرت رسیدید، اما بعد قدرت جنایاتی کردند که بنی امیه انجام نداده بود، به نام امام حسین آمدند اما قبر او را شخم زدند و آب بستند، شعارشان یالثارات الحسین بود و چقدر تحت این نامهای مقدس جنایت انجام گرفته در طول تاریخ؟
به گفته سروش محلاتی، خونخواهیها معمولاً عکس العمل داشته و در جریان مختار هم وقتی شعار دادند یا لثارات الحسین، لشگر مقابل گفتند مظلوم عثمان است و خونخواهی برای او باید کرد و پیوسته این بهانهای بوده برای درگیری؛ اما مولوی میگوید: خون به خون شستن محال آمد محال. البته حاکمانی که عاقل باشند، سیاست را حداقل خونریزی قرار میدهند و کسانی که عاقل نباشند با خونریزی بیشتر قدرت خودشان را از دست میدهند.
نباید از مظلوم حمایت کنیم؟
وی با طرح این سؤال که «آیا از مظلوم نباید حمایت کنیم؟» گفت: به خصوص وقتی مسلمانان مظلوم از ما کمک میخواهند، کمک به مظلوم، یک وظیفه انسانی و اسلامی است، اما چهارچوبی در قرآن دارد، در آیه ۷۲ سوره انفال، اگر افرادی به خاطر دینشان مورد ظلم قرارگرفته و از شما کمک خواستند، قرآن میفرماید شما وظیفه دارید به کمک بشتابید، مشروط به مواردی و اهمیت حفظ پیمان با دولتهای دیگر، از کمک به مظلوم بیشتر است. پیمانهایی که ما با کشورها امضا کردهایم، به ما اجازه حمایت از برخی گروهها میدهد؟ ولو مظلوم و شیعه هستند، مقاومت در برابر ظلم و تجاوز وظیفه است، ولی قرآن میگوید حداکثر تلاش را به کار بگیرید تا جلوی تجاوز گرفته شود و آسیبی هم به مسلمانها نرسد.
توصیه به تفاهم، حتی با یهودیان پیمانشکن
این کارشناس فقه سیاسی گفت: سوره مائده در اوج قدرت مسلمانان نازل شد، آیه ۱۳ درباره یهودیهاست که بیشترین دشمنی را با مسلمانان داشتند و پیمانها را زیر پا میگذارند و دین خدا را تحریف میکنند، اما باز پیغمبر موظف میشود آتش جنگ را حتی با آنها خاموش نگه دارد تا مسلمانان آسیب نبینند، جنگ در اینجا ممنوع نشده، اما مهم رویکرد و سیاست حتی در برابر متجاوزین است.
وی افزود: همین جا هم به پیغمبر میفرماید: فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ، إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الْمُحْسِنِینَ این مسائل و درگیریها را نادیده بگیر، این تازه زمان قدرت اسلام است در عین حال، خداوند محسنین را دوست دارد. منظور از محسن در این آیه کسی است که با یهودیان تفاهم کرده و جلوی شر آنها را به نحوی گرفته، این منطق قرآن است.
سروش محلاتی افزود: در آیات جهاد در عین حال که انسان باید مقاومت کند و تن به ظلم ندهد، اما تشویق شده پیوسته تلاش کنید جلوی خشونت گرفته شود، اگر تمایل به صلح نشان دادند، شما بیاعتنایی نکنید و نگویید: با شما حرف نمیزنیم، مگر پیغمبر اکرم با ابوسفیان صحبت نکرد؟ مستقیم هم صحبت کردند.
وی در پایان گفت: به گفته علامه طباطبایی در المیزان، مومنان در برابر ظلم ایستادگی میکنند، اما تصمیماتشان بر مبنای غضب نیست و روی عقل تصمیم میگیرند.
انتهای پیام
