ایمان مالی، دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «پایه گذاری دبیرخانه پیمان مکه بر چه هدف و موضعی» نوشت:
دبیرخانه پیمان مکه در اواخر اوت ۲۰۲۶ «شهریور۱۴۰۵» تأسیس شد.این همکاری که بین سه کشور عضو ائتلاف ایجاد شده است را می توان گامی در مسیر نهادینه سازی و همکاری های دفاعی میان عربستان سعودی ، ترکیه و پاکستان دانست که میتواند ساختار امنیتی منطقه خاورمیانه را دستخوش تغییر کند و میتوان گفت که این پیمان فضای خیلی گسترده ای را هم برای هدف این پیمان و هم برای ایجاد قوی تر شدن امنیتی ، دفاعی و راهبردی سه کشور دانست.
بر اساس تفاهم مشترک میان کشور های عضو دبیرخانه دائمی این پیمان در عربستان مستقر خواهد شد و ریاست آن در مرحله نخست برای یک دوره سه ساله بر عهده پاکستان خواهد بود. یک تصمیم گیری هم در نخستین نشست کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی پیمان مکه با حضور وزرای خارجه ، دفاعی و فرماندهان نظامی سه کشور در ترکیه برگزار شد.
از توافق بین سه کشور تا پایه گذاری: مسیر پر پیچ و خم «پیمان مکه»
پیمان دفاعی سه گانه در ۷ اوت ۲۰۲۶ میان سه کشور منطقه امضا شد و بر اصل دفاع جمعی استوار است به تعبیری که حمله مسلحانه به هر یک از اعضا حمله به همه تلقی می شود. ایجاد دبیرخانه ، این توافق را از یک سند سیاسی به ساز و کار نهادمند تبدیل کرده که میتواند هماهنگی نظامی ، تولید مشترک تجهیزات و انتقال فناوری نوین را آسان کند.
پیامد ها و تأثیر گذاری دبیرخانه
۱.پیامد نهادی: پاکستان به عنوان «نیروی تعیین کننده» در شکل گیری این پیمان نقش کلیدی و مؤثری در تدوین ساختار و چارچوب های اجرایی و مدیریتی آن خواهد داشت. و یک سری از چالش های ساختاری مهم هم هستند که میتوان به «نبود فرماندهی مشترک ، ناهمگونی تجهیرات نظامی» مانند: «آمریکا ، چین یا روسیه» و فقدان رویه های عملیاتی مشترک سه کشورها دانست.
۲.پیامد راهبردی: دبیرخانه ایجاد شده نماد «خودمختاری امنیتی ، دفاعی و راهبردی منطقه ای» و تلاشی برای کاهش وابستگی تضمین های امنیتی آمریکاست. این پیمان که یک «قطب سوم» از یک طرف قطبی شده در منطقه «ایران و متحدانش» و از طرفی هم «آمریکا و اسرائیل» در قطب دیگر قرار دارند.
پیامد برای ایران هم وجود دارد که احتیاط توأم با پایش است: واکنش های تهران نسبت به دبیرخانه و پیمان خیلی محتاطانه و چند لایه بوده است. و مقامات دیپلماتیک ایران هم برای این گفتمان «امنیت خودمختاری منطقه» استقبال چشم گیری کردند و تأکید دیپلمات ها بر لزوم اعتماد سازی متقابل است. و ایران هم در حال حاضر دیدش نسبت به این پیمان تهدید وجودی نمیداند، البته از طرفی این پیمان درخواست به تهران داده است که می تواند به جمع سه کشور عضو پیمان باشد ولی فعلا تهران تصمیمی نگرفته و با دقت در حال رصد کردن است.
۳.پیامد عملیاتی: موفقیت دبیرخانه و پیمان نه در بیانیه ها بلکه در نخستین بحران های جدی مورد آزمایش قرار میگیرد. و این سوال اساسی هم پیش می آید که آیا اعضا در صورت حمله به یکی از آنها حاضر به ایفای تعهدات دفاعی هستند یا خیر؟ بلکه این هست که دو کشور عربستان و پاکستان یک سری تردید جدی دارند به خاطر اینکه تجارت ۶۰ میلیارد دلاری عربستان با هند در مقابل پاکستان مورد عملیات نظامی شدند و نسبت به این تعهدات تردید جدی دارند. پس این دبیرخانه عمومی یک سری پیامد هایی دارند و هدف سه کشور تقویت جدی پیامد های راهبردی و عملیاتی هستند و گسترش این ائتلاف به یک فضای عمومی گسترده.
نتیجه گیری
تأسیس دبیرخانه پیمان سه جانبه را میتوان گامی راهبردی در گذار از همکاریهای موردی به یک ساختار امنیتی نهادمند در منطقه دانست که با هدف کاهش وابستگی به قدرتهای بزرگ یا فرامنطقهای شکل گرفته است. با این حال، کارآمدی واقعی آن بیش از آنکه به اسناد و بیانیهها وابسته باشد در گرو عبور از چالشهای ساختاری مانند: ناهمگونی تجهیزات، نبود فرماندهی مشترک و تضاد _ هدف منافع اعضا است. نخستین بحران جدی منطقه آزمایش واقعی این پیمان خواهد بود ، زیرا تنها در میدان عمل مشخص میشود که «دفاع جمعی» یک تعهد عملیاتی راهبردی است یا شعاری سیاسی.
